Πόσο ακόμη πρέπει να συμβεί για να μας σοκάρει;...
Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η κρίση έγινε καθημερινότητα. Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, ακρίβεια, πολιτικές αναταράξεις και αδιάκοπες ειδήσεις περνούν από την οθόνη μας με τέτοια ταχύτητα, ώστε το μεγαλύτερο ερώτημα ίσως δεν είναι τι συμβαίνει γύρω μας, αλλά τι συμβαίνει μέσα μας.
Υπάρχει μια παράξενη στιγμή στην καθημερινότητά μας.
Ανοίγουμε το κινητό το πρωί και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να έχουμε δει έναν πόλεμο, μια καταστροφή, έναν νεκρό, μια οικονομική κρίση, μια πολιτική σύγκρουση, μια νέα φυσική καταστροφή και, αμέσως μετά, ένα βίντεο με κάποιον που χορεύει.
Όλα στην ίδια οθόνη. Όλα μέσα σε λίγα λεπτά.
Και μετά συνεχίζουμε τη μέρα μας.
Αυτό ίσως είναι ένα από τα πιο παράξενα χαρακτηριστικά της εποχής μας: ο κόσμος μοιάζει να βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ενώ εμείς έχουμε μάθει να ζούμε μέσα στην έκτακτη ανάγκη σαν να είναι η κανονικότητα.
Δεν σημαίνει ότι δεν μας ενδιαφέρει. Δεν σημαίνει ότι γίναμε ξαφνικά άνθρωποι χωρίς συναίσθημα. Σημαίνει κάτι πιο σύνθετο και ίσως πιο ανησυχητικό: ότι ο ανθρώπινος οργανισμός δεν είναι φτιαγμένος για να επεξεργάζεται ασταμάτητα τόσο μεγάλη ποσότητα δυσάρεστης πληροφορίας.
Όταν η κρίση γίνεται καθημερινότητα
Για πολλές προηγούμενες γενιές, μια μεγάλη κρίση ήταν ένα γεγονός που ξεχώριζε από την καθημερινότητα. Ένας πόλεμος, μια μεγάλη οικονομική κατάρρευση ή μια φυσική καταστροφή μπορούσε να αποτελέσει το γεγονός μιας ολόκληρης εποχής.
Σήμερα, οι κρίσεις δεν έρχονται μία-μία.
Συνυπάρχουν.
Μια διεθνής σύγκρουση μπορεί να εξελίσσεται για μήνες ή χρόνια. Την ίδια στιγμή, μια φυσική καταστροφή βρίσκεται στην επικαιρότητα, η οικονομία δημιουργεί νέες ανασφάλειες, η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται ολοένα πιο έντονη και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάθε γεγονός μετατρέπεται σε αδιάκοπο κύκλο εικόνων, σχολίων και αντιδράσεων.
Η ενημέρωση δεν τελειώνει ποτέ.
Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγάλη διαφορά.
Δεν προλαβαίνουμε να αφομοιώσουμε το ένα γεγονός πριν εμφανιστεί το επόμενο.
Το Reuters Institute επισημαίνει ότι το κοινό διεθνώς αντιμετωπίζει με αυξανόμενη ανησυχία τις διαδοχικές πολιτικές, οικονομικές και τεχνολογικές αναταράξεις, ενώ η αποφυγή ειδήσεων και η κόπωση από την ενημέρωση αποτελούν πλέον σημαντικό μέρος του προβλήματος των σύγχρονων μέσων.
Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί.
Όταν κάποιος ακούει κάθε μέρα ότι «έρχεται κρίση», κάποια στιγμή η λέξη χάνει μέρος της δύναμής της.
Όταν κάθε εικόνα παρουσιάζεται ως «σοκαριστική», το σοκ παύει να είναι σοκ.
Και όταν κάθε ημέρα χαρακτηρίζεται «ιστορική», η Ιστορία αρχίζει να μοιάζει με θόρυβο.
Η κόπωση της ενημέρωσης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα της εποχής είναι η λεγόμενη news fatigue — η κόπωση από τη συνεχή έκθεση στις ειδήσεις.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για αδιαφορία.
Μπορεί να είναι ακριβώς το αντίθετο.
Ο άνθρωπος ενδιαφέρεται τόσο πολύ, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε κάποια στιγμή εξαντλείται.
Η συνεχής παρακολούθηση αρνητικών γεγονότων μπορεί να δημιουργήσει άγχος, αίσθημα αδυναμίας και την εντύπωση ότι «ό,τι κι αν κάνω, τίποτα δεν αλλάζει». Έρευνες έχουν συνδέσει την επαναλαμβανόμενη έκθεση σε αρνητικό περιεχόμενο με αρνητικές επιπτώσεις στη διάθεση, αλλά και με φαινόμενα που σχετίζονται με τη μείωση της συναισθηματικής ανταπόκρισης στον ανθρώπινο πόνο.
Και τότε συμβαίνει κάτι που μοιάζει παράδοξο.
Ο άνθρωπος που στην αρχή ήθελε να ξέρει τα πάντα, κάποια στιγμή αρχίζει να μη θέλει να ξέρει τίποτα.
Κλείνει την τηλεόραση.
Κάνει mute.
Προσπερνά την είδηση.
Σταματά να ανοίγει τα άρθρα.
Λέει: «Δεν αντέχω άλλο.»
Και δεν είναι απαραίτητα αδιαφορία. Μπορεί να είναι άμυνα.
Από την ενσυναίσθηση στην απάθεια
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα.
Τι συμβαίνει όταν βλέπουμε τόσο πολύ πόνο, ώστε ο πόνος να αρχίζει να χάνει την ικανότητά του να μας κινητοποιεί;
Η έννοια της «κόπωσης συμπόνιας» έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει την εξάντληση που μπορεί να προκαλέσει η παρατεταμένη έκθεση στον πόνο και στο τραύμα άλλων ανθρώπων. Η σχετική βιβλιογραφία δεν αφορά μόνο επαγγελματίες υγείας ή ανθρώπους που εργάζονται σε καταστάσεις κρίσης· εξετάζει και το πώς η συνεχής έκθεση σε εικόνες ανθρώπινου πόνου μέσω των μέσων μπορεί να επηρεάσει το κοινό.
Αυτό όμως δεν πρέπει να παρερμηνευθεί.
Δεν σημαίνει ότι «όσο περισσότερες ειδήσεις βλέπουμε τόσο λιγότερο ανθρώπινοι γινόμαστε».
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Μπορούμε να παρακολουθούμε μια τραγωδία και να συγκινούμαστε βαθιά. Μπορούμε όμως ταυτόχρονα να νιώθουμε ότι δεν έχουμε άλλες ψυχικές δυνάμεις για να διαχειριστούμε άλλη μία.
Η διαφορά είναι σημαντική.
Η αδιαφορία λέει: «Δεν με νοιάζει».
Η κόπωση λέει: «Με νοιάζει, αλλά δεν αντέχω άλλο».
Και αυτή η δεύτερη φράση περιγράφει ίσως καλύτερα ένα μεγάλο κομμάτι της σύγχρονης κοινωνίας.
Το πρόβλημα των εικόνων
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη.
Ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε την επικαιρότητα έχει αλλάξει δραματικά.
Δεν διαβάζουμε μόνο.
Βλέπουμε.
Και βλέπουμε ξανά και ξανά.
Μια εικόνα ενός πολέμου μπορεί να εμφανιστεί μπροστά μας δεκάδες φορές. Ένα βίντεο μιας καταστροφής μπορεί να αναπαραχθεί σε διαφορετικές πλατφόρμες. Ένα τραγικό περιστατικό μπορεί να γίνει meme, σχόλιο, ανάλυση, αντιπαράθεση και τελικά περιεχόμενο για ατελείωτη κατανάλωση.
Η απόσταση ανάμεσα στην είδηση και στην ψυχαγωγία γίνεται επικίνδυνα μικρή.
Το ίδιο feed μπορεί να μας δείξει ένα παιδί που κλαίει σε μια εμπόλεμη περιοχή και αμέσως μετά μια διαφήμιση για παπούτσια.
Η τραγωδία και η κατανάλωση βρίσκονται πλέον δίπλα-δίπλα.
Αυτό δεν είναι απλώς αισθητικό πρόβλημα.
Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σοβαρότητα.
Όταν όλα εμφανίζονται με την ίδια ταχύτητα και στην ίδια οθόνη, το σημαντικό κινδυνεύει να γίνει απλώς άλλο ένα κομμάτι περιεχομένου.
Και οι αλγόριθμοι δεν βοηθούν
Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε: οι αλγόριθμοι.
Οι πλατφόρμες ανταγωνίζονται για την προσοχή μας. Και η προσοχή είναι πιο εύκολο να κερδηθεί όταν το περιεχόμενο προκαλεί έντονο συναίσθημα.
Θυμό.
Φόβο.
Αγανάκτηση.
Έκπληξη.
Σοκ.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Ένα δραματικό γεγονός τραβά την προσοχή → η αυξημένη προσοχή παράγει περισσότερες αναρτήσεις → οι περισσότερες αναρτήσεις δημιουργούν περισσότερη έκθεση → η έκθεση αυξάνει την κόπωση → η κόπωση οδηγεί σε απομάκρυνση.
Το Reuters Institute καταγράφει εδώ και χρόνια τάσεις αυξανόμενης αποστασιοποίησης από τις ειδήσεις, με το 2026 να αναδεικνύει ξανά την ένταση που δημιουργούν οι διαδοχικές πολιτικές, οικονομικές και τεχνολογικές αναταράξεις.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ότι «βλέπουμε πολλές ειδήσεις».
Είναι ότι η ίδια η αρχιτεκτονική του ψηφιακού περιβάλλοντος μας ενθαρρύνει να συνεχίζουμε να βλέπουμε.
Άλλη μία ανάρτηση.
Άλλο ένα βίντεο.
Άλλη μία ενημέρωση.
Άλλο ένα «έκτακτο».
Και κάπως έτσι γεννιέται το doomscrolling: η αδιάκοπη κατανάλωση αρνητικού περιεχομένου, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι μας κάνει να αισθανόμαστε χειρότερα.
Το επικίνδυνο σημείο: όταν το αφύσικο γίνεται φυσιολογικό
Ίσως όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα να βρίσκεται αλλού.
Στο ότι συνηθίζουμε.
Ο άνθρωπος έχει μια εκπληκτική ικανότητα προσαρμογής. Αυτό που στην αρχή μοιάζει αδιανόητο, με τον χρόνο μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινότητας.
Μια νέα κρίση.
Μια νέα ένταση.
Μια νέα καταστροφή.
Μια νέα απειλή.
Και μετά πρωινός καφές.
Δουλειά.
Σχολείο.
Ψώνια.
Netflix.
Ύπνος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ζωή πρέπει να σταματήσει κάθε φορά που συμβαίνει κάτι τραγικό στον κόσμο.
Δεν μπορούμε να ζούμε μόνιμα σε κατάσταση πένθους.
Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ψυχική ανθεκτικότητα και στην κανονικοποίηση του αφύσικου.
Η ανθεκτικότητα σημαίνει ότι αντιμετωπίζω την πραγματικότητα χωρίς να καταρρέω.
Η απάθεια σημαίνει ότι η πραγματικότητα παύει να με αγγίζει.
Και το δύσκολο είναι ότι μερικές φορές δεν καταλαβαίνουμε πότε περάσαμε από το ένα στο άλλο.
Μήπως, τελικά, έχουμε ανάγκη από λιγότερες ειδήσεις;
Όχι.
Έχουμε ανάγκη από καλύτερη ενημέρωση.
Η λύση δεν είναι να κλείσουμε όλες τις οθόνες και να προσποιηθούμε ότι ο κόσμος δεν υπάρχει.
Η άγνοια δεν είναι ψυχική υγεία.
Ούτε η αποστασιοποίηση αποτελεί πάντα λύση.
Αντίθετα, χρειαζόμαστε ενημέρωση που να δίνει πλαίσιο. Που να εξηγεί και όχι απλώς να σοκάρει. Που να ξεχωρίζει το σημαντικό από το επείγον. Που να παρουσιάζει ανθρώπους και όχι μόνο αριθμούς. Που να δείχνει και τις λύσεις, όχι μόνο την καταστροφή.
Γιατί η δημοσιογραφία δεν έχει ως μοναδικό καθήκον να μας κάνει να αντιδρούμε.
Έχει και την ευθύνη να μας βοηθά να κατανοούμε.
Ένα γεγονός μπορεί να μας κάνει να θυμώσουμε για πέντε λεπτά.
Η κατανόηση μπορεί να μας κάνει να σκεφτούμε για πέντε χρόνια.
Και αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό.
Δεν χρειάζεται να αισθανόμαστε τα πάντα
Υπάρχει επίσης κάτι που πρέπει να επιτρέψουμε στον εαυτό μας.
Δεν μπορούμε να πονάμε το ίδιο για κάθε τραγωδία στον πλανήτη.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε κάθε σύγκρουση.
Δεν μπορούμε να παρακολουθούμε κάθε καταστροφή.
Δεν μπορούμε να σώσουμε τους πάντες.
Και αυτό δεν μας κάνει κακούς ανθρώπους.
Η ανθρώπινη ενσυναίσθηση έχει όρια. Το ζητούμενο δεν είναι να αισθανόμαστε ασταμάτητα. Είναι να μη χάσουμε την ικανότητα να αισθανόμαστε όταν πραγματικά χρειάζεται.
Ίσως, επομένως, η ωριμότητα στην εποχή της υπερπληροφόρησης να μην είναι να ξέρουμε τα πάντα.
Να ξέρουμε τι αξίζει να μας απασχολήσει.
Να επιλέγουμε πού θα δώσουμε την προσοχή μας.
Να μπορούμε να πούμε «θα σταματήσω εδώ» χωρίς να πούμε «δεν με νοιάζει».
Και να καταλάβουμε ότι η ενημέρωση δεν είναι διαγωνισμός αντοχής.
Η τελευταία ερώτηση
Πόσο ακόμη πρέπει να συμβεί για να μας σοκάρει;
Ίσως αυτή να είναι η λάθος ερώτηση.
Η σωστή ίσως είναι:
Πόσο πρέπει να συμβαίνει γύρω μας μέχρι να καταλάβουμε ότι δεν είναι φυσιολογικό να έχουμε συνηθίσει τα πάντα;
Δεν χρειάζεται να τρομοκρατούμαστε κάθε μέρα.
Δεν χρειάζεται να ζούμε μέσα στον πανικό.
Χρειάζεται όμως να διατηρήσουμε κάτι που καμία τεχνολογία και κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να αντικαταστήσει: την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τον ανθρώπινο πόνο, να διατηρούμε την κρίση μας και να αποφασίζουμε ότι ένα γεγονός αξίζει ακόμη την προσοχή μας.
Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος ενός κόσμου που βρίσκεται διαρκώς σε κρίση δεν είναι μόνο η ίδια η κρίση.
Είναι να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε την κρίση φυσιολογική.
Και ίσως τότε να έχουμε πάψει να σοκαριζόμαστε όχι επειδή ο κόσμος έγινε λιγότερο σκληρός, αλλά επειδή εμείς γίναμε υπερβολικά συνηθισμένοι στη σκληρότητά του.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει o Θέογνις Αιγίσιος
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου