Το «Σύνδρομο της Άλωσης» και η Χαμένη Αυτοπεποίθηση μιας Αυτοκρατορίας...
Κάθε φορά που ο Μάιος πλησιάζει στο τέλος του, η ελληνοτουρκική επικαιρότητα μοιάζει να εγκλωβίζεται σε έναν ιδιότυπο χρονικό κύκλο. Από τη μία, η Άγκυρα κλιμακώνει τις γεωπολιτικές της διεκδικήσεις, και από την άλλη, η επίσημη Τουρκία βυθίζεται... σε ένα ντελίριο εθνικιστικής έξαρσης.
Αναπαραστάσεις μαχών, στρατιώτες ντυμένοι με οθωμανικές πανοπλίες, ιαχές πολέμου, γιγαντοοθόνες και ηχητικά εφέ επιστρατεύονται για να γιορταστεί η επέτειος της 29ης Μαΐου 1453. Για τον εξωτερικό παρατηρητή, οι φιέστες αυτές μοιάζουν με επίδειξη ισχύος. Για τον διορατικό Τούρκο δημοσιογράφο και συγγραφέα Engin Ardıç, ωστόσο, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια δημόσια ομολογία βαθιάς συλλογικής ανασφάλειας.
Το 2009, μέσα από τις στήλες της έγκυρης εφημερίδας Sabah, ο Ardıç (ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2023) υπέγραψε ένα από τα πιο θαρραλέα, κυνικά και ειλικρινή κείμενα που έχουν γραφτεί ποτέ στον τουρκικό τύπο. Με τίτλο που θα μπορούσε να μεταφραστεί ως «Μην το θυμίζετε αυτό στους άπιστους», ο συγγραφέας έσπασε τα ταμπού αιώνων, θέτοντας στην κοινωνία του τον πιο σκληρό καθρέφτη.
Η μέθοδος του καθρέφτη: «Αν το έκαναν οι Έλληνες;»
Για να αναδείξει το μέγεθος της πρόκλησης και του εθνικιστικού «κιτς» που χαρακτηρίζει αυτούς τους εορτασμούς, ο Ardıç χρησιμοποίησε ένα ευφυές νοητικό πείραμα: την αντιστροφή των ρόλων.
«Αν οργανωνόταν στην Αθήνα συνέδριο με θέμα "Θα πάρουμε πίσω την Πόλη", αν έστηναν μακέτες των τειχών και ηθοποιοί ντυμένοι βυζαντινοί ιππότες γκρέμιζαν εικονικά τους δικούς μας ήρωες, αν έστηναν μια χάρτινη Αγία Σοφία με Σταυρό αντί για μιναρέδες... θα μας άρεσε;» αναρωτιέται. Η απάντηση που δίνει ο ίδιος είναι άμεση: Όχι. Η Τουρκία θα ξεσήκωνε τον κόσμο και θα ανακαλούσε τον πρέσβη της. Τότε, γιατί η Άγκυρα συνεχίζει να το κάνει αυτό, κάθε χρόνο, πέντε αιώνες μετά;
Το ψυχολογικό παράδοξο: Φόβος ή θρίαμβος;
Η πιο βαθιά τομή του Ardıç βρίσκεται στην ψυχαναλυτική προσέγγιση του τουρκικού εθνικισμού. Γιατί ένας λαός που κατέχει μια πόλη εδώ και 555+ χρόνια αισθάνεται την ανάγκη να αναπαριστά τη βίαιη κατάληψή της σαν να συνέβη χθες;
Σύμφωνα με τον συγγραφέα, οι θορυβώδεις πανηγυρισμοί δεν πηγάζουν από δύναμη, αλλά από ένα υποσυνείδητο άγχος. «Μήπως στο υποσυνείδητό σας υπάρχει ο φόβος ότι η Πόλη κάποια μέρα θα δοθεί πίσω;», ρωτά ευθέως τους συμπατριώτες του. Με τις γιορτές αυτές, υποστηρίζει, η ίδια η Τουρκία διακηρύσσει άθελά της σε όλο τον κόσμο το εξής: «Αυτά τα μέρη δεν ήταν δικά μας, ήρθαμε εκ των υστέρων και τα πήραμε με τη βία».
Καθησυχάζοντας το κοινό του ότι οι «9 εκατομμύρια Έλληνες» (με τα πληθυσμιακά δεδομένα της εποχής) δεν πρόκειται ούτε μπορούν να πάρουν μια μεγαλούπολη των εκατομμυρίων, ο Ardıç απομονώνει τους διοργανωτές αυτών των εκδηλώσεων, χαρακτηρίζοντάς τους ως μια «χούφτα φανατικούς».
Η ετυμολογική και πολιτισμική αλήθεια
Το άρθρο δεν χαρίζεται ούτε στους εθνικούς μύθους γύρω από τη γλώσσα και την ιστορία. Ο Ardıç υπενθυμίζει στους αναγνώστες του ότι η ίδια η γεωγραφία και η ταυτότητα της περιοχής είναι βαθιά ριζωμένες στο ελληνικό παρελθόν:
Η Ανατολία δεν προέρχεται από το τουρκικό «ana dolu» (γεμάτη μάνες), αλλά από την ελληνική λέξη Ανατολή.
Η Ιστανμπούλ δεν σημαίνει «εκεί που υπερτερεί το Ισλάμ» (όπως προσπαθούσε να πείσει ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί), αλλά αποτελεί παραφθορά της φράσης «εις την Πόλιν».
Η πιο σκληρή του διαπίστωση, ωστόσο, αφορά την πολιτισμική κληρονομιά. «Αντί να περηφανευόμαστε με τις πόλεις που κατακτήσαμε, ας περηφανευτούμε με αυτές που ιδρύσαμε, αν υπάρχουν. Αλλά δεν υπάρχουν», γράφει με αφοπλιστική ειλικρίνεια. Καταγγέλλει τη μετατροπή της νομαδικής ζωής σε μια άπληστη αστική κουλτούρα, όπου οι σύγχρονοι «χωριάτες» αγοράζουν μαζικά διαμερίσματα, «δολοφονώντας» την αρχιτεκτονική και την ψυχή της Κωνσταντινούπολης μέσα στο τσιμέντο.
Από τα τείχη της Πόλης στις ακτές του Αιγαίου: Το πέρασμα στη «Γαλάζια Πατρίδα»
Αν το 2009 ο Engin Ardıç διέγνωσε ένα «σύνδρομο ανασφάλειας» στις χερσαίες γιορτές της Άλωσης, η εξέλιξη της τουρκικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια επιβεβαίωσε την ανάλυσή του με τον πιο πανηγυρικό –και επικίνδυνο– τρόπο. Το αποκορύφωμα αυτής της συλλογικής ψυχοσύνθεσης δεν περιορίζεται πλέον στις μακέτες των βυζαντινών τειχών· έχει μεταφερθεί στους ναυτικούς χάρτες και ακούει στο όνομα «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan).
Η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», η οποία μετατράπηκε από ένα ακραίο δόγμα αποστράτων ναυάρχων σε επίσημη κρατική γεωστρατηγική της Άνκυρας, αποτελεί την άμεση προέκταση αυτού που ο Ardıç ονόμαζε «φανφάρες». Το σκεπτικό παραμένει το ίδιο: η ανάγκη να αποδειχθεί με τη βία και με ρητορικές εξάρσεις μια κυριαρχία που στερείται ιστορικού και νομικού βάθους.
Όπως ακριβώς οι «φανατικοί» των εορτασμών της Άλωσης ένιωθαν την ανάγκη να ξανακερδίζουν την Κωνσταντινούπολη κάθε 29η Μαΐου επειδή φοβούνταν μήπως «δοθεί πίσω», έτσι και η σύγχρονη τουρκική ελίτ επιχειρεί να «κατακτήσει» το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, εγκλωβισμένη στο ίδιο ακριβώς σύνδρομο.
Διεκδικεί θαλάσσιες ζώνες, υφαλοκρηπίδες και κυριαρχικά δικαιώματα, αγνοώντας το Διεθνές Δίκαιο και την ύπαρξη των ελληνικών νησιών, λειτουργώντας με τη νοοτροπία του κατακτητή του 15ου αιώνα σε ένα περιβάλλον του 21ου αιώνα.
Το σκεπτικό παραμένει το ίδιο: η ανάγκη να αποδειχθεί με τη βία, με παράνομα μνημόνια (όπως το Τουρκολιβυκό) και με ρητορικές εξάρσεις μια κυριαρχία που στερείται ιστορικού και νομικού βάθους. Ακόμη και η πρόσφατη ένταξη της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα σχολικά βιβλία της χώρας μαρτυρά αυτή την αγωνία: την ανάγκη να διδαχθεί τεχνητά στις επόμενες γενιές μια κυριαρχία στη θάλασσα που η γεωγραφία τους την αρνείται.
Η επικαιρότητα του Ardıç: Από τη νομαδική ζωή στον θαλάσσιο επεκτατισμό
Η φράση-κλειδί του Ardıç, «Αντί να περηφανευόμαστε με τις πόλεις που κατακτήσαμε, ας περηφανευτούμε με αυτές που ιδρύσαμε... Αλλά δεν υπάρχουν», αποκτά σήμερα μια νέα, ναυτική διάσταση. Η Τουρκία, μια χώρα με τεράστια ακτογραμμή αλλά χωρίς ιστορική παράδοση μεγάλου θαλασσινού έθνους (καθώς η οθωμανική ναυτική ισχύς βασιζόταν διαχρονικά σε εξισλαμισμένους πειρατές, Έλληνες, Γενοβέζους και Βενετούς), προσπαθεί να «ιδρύσει» ζωτικό χώρο στη θάλασσα με το ζόρι.
Αντικαθιστώντας τους στρατιώτες με τις οθωμανικές πανοπλίες με υπερσύγχρονα γεωτρύπανα, πολεμικά πλοία και drones, η Άγκυρα συνεχίζει να εκπέμπει το ίδιο μήνυμα που φοβόταν ο Ardıç: ότι αδυνατεί να συμβιώσει με το παρελθόν της περιοχής και ότι νιώθει «ξένη» μέσα σε ένα αρχιπέλαγος όπου κάθε σπιθαμή, κάθε νησί και κάθε όνομα έχει ελληνικές ρίζες.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι δείγμα ισχύος μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής χώρας. Είναι η θαλάσσια εκδοχή της «κακόγουστης φιέστας» της Άλωσης. Είναι η προσπάθεια ενός κράτους να ξορκίσει τους δικούς του γεωγραφικούς και ιστορικούς φόβους, απλώνοντας τα σύνορά του εκεί που η ιστορία και το δίκαιο του έθεσαν φραγμούς.
Και αν ο Ardıç ζούσε σήμερα, ίσως να συμπλήρωνε το άρθρο του με μια ακόμη καυστική ερώτηση: «Ρε σεις, αν οι Έλληνες ονόμαζαν όλο το Αιγαίο "Ελληνική Λίμνη" και έσβηναν τις τουρκικές ακτές από τους χάρτες τους, θα μας άρεσε; Δεν θα μας άρεσε. Ηρεμήστε πια, η θάλασσα δεν ανήκει σε όποιον φωνάζει πιο δυνατά».
Ένα διαχρονικό μάθημα αυτοκριτικής
Το άρθρο του Engin Ardıç, γραμμένο σε μια εποχή που η Τουρκία φλέρταρε με τον ευρωπαϊκό εκδημοκρατισμό πριν διολισθήσει ξανά στον νεο-οθωμανικό αυταρχισμό, παραμένει ένα μνημείο πολιτικού θάρρους.
Μας υπενθυμίζει ότι ο αληθινός πατριωτισμός δεν κρύβεται πίσω από φανφάρες, ιστορικές κραυγές και αναπαραστάσεις σφαγών. Κρύβεται στην αυτοπεποίθηση να αποδεχτείς το παρελθόν, να αναγνωρίσεις την πολιτισμική προσφορά των προηγούμενων και να κοιτάξεις το μέλλον .χωρίς το φοβικό σύνδρομο του «εισβολέα» που πρέπει να απειλεί θεούς και δαίμονες ή να σχεδιάζει επεκτατικά δόγματα για να πείσει ότι του ανήκει το σπίτι στο οποίο κατοικεί.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει H Σκεύω Πινότση
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου