15 χρόνια μετά: Τι κόστισε στην Ελλάδα η κρίση, η υποεπένδυση και η συντήρηση που έμεινε πίσω;...
Από το Μάτι και τα Τέμπη μέχρι τη Βιολάντα, τα Πετράλωνα και την Πλάκα: οι επενδύσεις που μειώθηκαν, οι υποδομές που γέρασαν και το ερώτημα ποιος πληρώνει σήμερα το κόστος της αναβολής.
Από το Μάτι και τα Τέμπη μέχρι τη Βιολάντα, τα Πετράλωνα, την Πλάκα, το Blue Carrier 2 και το F-4 Phantom – μια μεγάλη έρευνα για τις υποδομές, την ασφάλεια, τη συντήρηση και το οικονομικό βάρος που μεταφέρθηκε από το κράτος στις επιχειρήσεις και τελικά στους πολίτες
Υπάρχουν γεγονότα που μοιάζουν μεταξύ τους και άλλα που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση.
Ένα σιδηροδρομικό δυστύχημα δεν είναι μια πυρκαγιά. Μια πλημμύρα δεν είναι μια έκρηξη σε εργοστάσιο. Η κατάρρευση ενός κτιρίου δεν είναι μια μηχανική βλάβη σε ένα αεροσκάφος. Και μια πυρκαγιά σε ένα πλοίο δεν μπορεί να εξηγηθεί με τα ίδια αίτια που εξετάζονται σε μια τραγωδία πολιτικής προστασίας.
Κι όμως, πίσω από αρκετές από τις μεγάλες καταστροφές και τα σοβαρά ατυχήματα που σημάδεψαν την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, επανέρχονται ξανά και ξανά ορισμένες λέξεις:
υποδομές, συντήρηση, έλεγχοι, στελέχωση, επενδύσεις, εποπτεία, πρόληψη.
Αυτό είναι το ερώτημα που αξίζει να ανοίξει σήμερα.
Όχι αν «όλα φταίνε για όλα».
Αλλά αν η Ελλάδα, μετά από μια δεκαπενταετία κρίσης, δημοσιονομικής προσαρμογής, χαμηλών επενδύσεων και μεγάλης οικονομικής πίεσης, κληρονόμησε ένα συσσωρευμένο έλλειμμα συντήρησης και ανανέωσης που εξακολουθεί να επηρεάζει το κράτος, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.
Και κυρίως:
πόσο κόστισε και πόσο εξακολουθεί να κοστίζει η αναβολή;
Hellenic Train: Η άλλη πλευρά της σιδηροδρομικής αλυσίδας
Η τραγωδία των Τεμπών δεν μπορεί να εξεταστεί χωρίς να αποτυπωθεί ο ρόλος όλων των φορέων που συμμετέχουν στη λειτουργία του ελληνικού σιδηροδρόμου. Η Hellenic Train αποτελεί τον βασικό πάροχο σιδηροδρομικών επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών, ενώ η σιδηροδρομική υποδομή και η διαχείριση της κυκλοφορίας ανήκουν σε διαφορετικούς φορείς.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Άλλος είναι υπεύθυνος για τις γραμμές και τη σηματοδότηση, άλλος για την κυκλοφορία και άλλος για την εκτέλεση των δρομολογίων. Επομένως, η αναζήτηση ευθυνών για την ασφάλεια δεν μπορεί να περιορίζεται σε μία εταιρεία ή έναν οργανισμό.
Μετά την τραγωδία των Τεμπών, η Hellenic Train βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, ενώ παράλληλα τέθηκαν ερωτήματα για την κατάσταση του δικτύου, τα συστήματα ασφαλείας, την εκπαίδευση και τις διαδικασίες που εφαρμόζονται από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Η ίδια η εταιρεία έχει ανακοινώσει κατά καιρούς εσωτερικές έρευνες και πειθαρχικές διαδικασίες για περιστατικά που αφορούσαν την τήρηση διαδικασιών ασφαλείας. Τα περιστατικά αυτά δεν μπορούν να συγκριθούν σε σοβαρότητα με τα Τέμπη, δείχνουν όμως ότι η ασφάλεια ενός σιδηροδρομικού συστήματος εξαρτάται από πολλούς κρίκους ταυτόχρονα.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της έρευνας:
Πόσο επενδύθηκε όλα αυτά τα χρόνια στην ασφάλεια του σιδηροδρόμου και πού ακριβώς κατευθύνθηκαν τα χρήματα;
Πόσα δαπανήθηκαν για το τροχαίο υλικό; Πόσα για τη συντήρηση των συρμών; Πόσα για τη σηματοδότηση και την τηλεδιοίκηση; Πόσα για την υποδομή; Πόσα για την εκπαίδευση και την ασφάλεια του προσωπικού;
Και κυρίως:
Ποιος είχε την ευθύνη για κάθε έναν από αυτούς τους τομείς;
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Αφορά ολόκληρη την πορεία του ελληνικού σιδηροδρόμου από την περίοδο της κρίσης μέχρι σήμερα.
Γιατί αν θέλουμε να καταλάβουμε τι οδήγησε στην τραγωδία των Τεμπών, πρέπει να εξετάσουμε όχι μόνο το τελευταίο λάθος, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα: υποδομή, εξοπλισμός, συντήρηση, προσωπικό, διαδικασίες, εποπτεία και αποφάσεις.
Η αρχή της ιστορίας βρίσκεται στο 2010
Η Ελλάδα μπήκε το 2010 σε μια περίοδο πρωτοφανούς δημοσιονομικής προσαρμογής.
Οι στόχοι ήταν συγκεκριμένοι: περιορισμός των ελλειμμάτων, σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών, μείωση του κόστους δανεισμού και αποκατάσταση της πρόσβασης στις αγορές.
Η δημοσιονομική προσαρμογή όμως δεν έγινε σε κενό.
Έγινε σε μια οικονομία που ήδη έχανε παραγωγή, θέσεις εργασίας και εισόδημα.
Και ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της περιόδου ήταν η δραματική πτώση των επενδύσεων.
Μελέτη για την περίοδο 2010–2018 καταγράφει ότι οι δημόσιες επενδύσεις μειώθηκαν από περίπου 14 δισ. ευρώ το 2009 σε λιγότερα από 5 δισ. ευρώ το 2011, παραμένοντας σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο μέχρι το τέλος του τρίτου προγράμματος προσαρμογής. Η μείωση ήταν πολύ μεγαλύτερη και πιο παρατεταμένη από αυτή που είχε προβλεφθεί αρχικά.
Ο ΟΟΣΑ, στην έκθεσή του για την Ελλάδα το 2018, σημείωνε επίσης ότι οι δημόσιες επενδύσεις είχαν μειωθεί δραστικά στην αρχή της κρίσης. Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων είχε υποχωρήσει από 6,65 δισ. ευρώ το 2013 σε 6 δισ. ευρώ το 2017.
Και εδώ υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια.
Δεν μειώθηκαν όλα με τον ίδιο τρόπο.
Μεγάλο μέρος των δημοσίων επενδύσεων προστατεύθηκε από ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση. Ο ΟΟΣΑ υπολόγιζε ότι την περίοδο 2010–2017 περίπου 80% της συνολικής δημόσιας επένδυσης ήταν συγχρηματοδοτούμενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Με άλλα λόγια, η Ευρώπη χρηματοδότησε σημαντικό μέρος της επενδυτικής προσπάθειας ακριβώς σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα είχε περιορισμένη δημοσιονομική δυνατότητα.
Αλλά η ανάγκη για επενδύσεις δεν εξαφανίστηκε.
Το επενδυτικό κενό δεν είναι απλώς ένας αριθμός
Ο ΟΟΣΑ προειδοποιούσε ήδη το 2018 ότι η Ελλάδα είχε μεγάλες ανάγκες σε δημόσιο κεφάλαιο και υποδομές.
Το δημόσιο κεφαλαιακό απόθεμα βρισκόταν χαμηλά σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ενώ η ποιότητα των υποδομών, ιδιαίτερα των σιδηροδρομικών, υστερούσε σημαντικά.
Και εδώ εμφανίζεται ένα στοιχείο που σήμερα, μετά τα Τέμπη, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Μεταξύ των περιόδων 2000–2008 και 2009–2015, η μέση δαπάνη για σιδηροδρομικές υποδομές ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε κατά 71%. Για τους δρόμους, η αντίστοιχη μείωση ήταν μικρότερη του 10%.
Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι η μείωση των επενδύσεων προκάλεσε τα Τέμπη.
Αποτελεί όμως ένα κομμάτι της ιστορίας που δεν μπορεί να αγνοηθεί όταν εξετάζεται η διαχρονική κατάσταση του ελληνικού σιδηροδρόμου.
Και η μεταγενέστερη διερεύνηση του δυστυχήματος ανέδειξε ακριβώς αυτό το ζήτημα της διαχρονικής ασφάλειας.
Το 2023, η σύγκρουση των δύο τρένων στα Τέμπη κόστισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους. Η εθνική αρχή διερεύνησης ατυχημάτων ανέδειξε σειρά διαχρονικών ελλείψεων και διατύπωσε 17 συστάσεις που αφορούσαν, μεταξύ άλλων, στελέχωση, εκπαίδευση, ανανέωση εξοπλισμού και συστήματα καταγραφής.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο τι συνέβη τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023.
Είναι και τι είχε συμβεί στον ελληνικό σιδηρόδρομο τα προηγούμενα 10, 15 ή 20 χρόνια.
Από τις υποδομές στο εισόδημα
Η ιστορία της κρίσης όμως δεν αφορά μόνο το κράτος.
Αφορά και τον πολίτη.
Ο Έλληνας της περιόδου 2010–2026 δεν αντιμετώπισε μόνο μια αλλαγή στους φορολογικούς συντελεστές ή μια μείωση σε έναν προϋπολογισμό.
Αντιμετώπισε:
ανεργία,
μειώσεις εισοδημάτων,
φορολογικές επιβαρύνσεις,
αυξημένο κόστος στέγασης,
ενεργειακό κόστος,
καύσιμα,
πληθωρισμό,
υψηλό κόστος βασικών αγαθών.
Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ για τους μέσους ετήσιους μισθούς δείχνουν πόσο βαθιά ήταν η απώλεια πραγματικού εισοδήματος. Σε σταθερές τιμές, ο μέσος ετήσιος μισθός στην Ελλάδα έφτασε από υψηλότερα επίπεδα πριν από την κρίση σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας που ακολούθησε. Η ανάκαμψη των τελευταίων ετών δεν έχει διαγράψει όλη την απόσταση.
Και εδώ γεννιέται ένα δεύτερο ερευνητικό ερώτημα:
Τι συμβαίνει σε μια κοινωνία όταν για χρόνια περιορίζεται η δυνατότητα όχι μόνο του κράτους, αλλά και του ιδιώτη να επενδύσει;
Γιατί συντήρηση σημαίνει χρήματα.
Σημαίνει επισκευή μιας πολυκατοικίας.
Αλλαγή μιας εγκατάστασης.
Ανακατασκευή μιας στέγης.
Έλεγχο ενός μηχανήματος.
Αντικατάσταση ενός σωλήνα.
Πυρασφάλεια.
Ηλεκτρολογική εγκατάσταση.
Αντισεισμική ενίσχυση.
Και για μια μικρή επιχείρηση, όλα αυτά είναι κόστος.
Το αν η οικονομική πίεση της περιόδου οδήγησε πράγματι σε αναβολή συντηρήσεων και επενδύσεων από επιχειρήσεις και νοικοκυριά είναι ένα ερώτημα που χρειάζεται ειδική τεκμηρίωση ανά κλάδο.
Δεν πρέπει να το υποθέσουμε.
Πρέπει να το μετρήσουμε.
Τα σχολεία: πόσο ασφαλή είναι τα κτίρια στα οποία μπαίνουν τα παιδιά μας;
Ίσως κανένας τομέας δεν αποτυπώνει καλύτερα το πρόβλημα από τα σχολικά κτίρια.
Το 2025 το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ανακοίνωσε ότι από τα 20.680 σχολικά κτίρια της χώρας είχαν επιλεγεί για πρωτοβάθμιο προσεισμικό έλεγχο τα 15.700.
Μέχρι τον Νοέμβριο του 2025 είχαν ελεγχθεί 12.762.
Περίπου 20% των σχολικών μονάδων που είχαν ελεγχθεί χαρακτηρίστηκαν προτεραιότητας για δευτεροβάθμιο έλεγχο, ενώ 117 σχολεία χαρακτηρίστηκαν ότι απαιτούν επείγουσες παρεμβάσεις.
Το στοιχείο αυτό δεν σημαίνει ότι «τα σχολεία πέφτουν».
Σημαίνει όμως κάτι εξίσου σημαντικό:
ένα μεγάλο σχολικό κτιριακό απόθεμα χρειάζεται συστηματικό έλεγχο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, παρεμβάσεις.
Και το επόμενο ερώτημα είναι προφανές:
Πόσα από αυτά τα 117 σχολεία έχουν ήδη αποκατασταθεί;
Πόσα χρειάζονται μεγαλύτερες επεμβάσεις;
Πόσο κοστίζει η αντισεισμική θωράκιση;
Και πόσα χρόνια χρειάζονται μέχρι να ολοκληρωθεί;
Γιατί όταν μιλάμε για σχολείο, δεν μιλάμε για ένα απλό δημόσιο κτίριο.
Μιλάμε για παιδιά.
Νοσοκομεία: η δεύτερη μεγάλη προειδοποίηση
Το ίδιο ερώτημα εμφανίζεται στα νοσοκομεία.
Το υπουργείο Υγείας υλοποιεί μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης πρόγραμμα 317 εκατ. ευρώ, που αφορά 80 δημόσια νοσοκομεία και τις επτά Υγειονομικές Περιφέρειες.
Περιλαμβάνει συντήρηση και εκσυγχρονισμό υφιστάμενων υποδομών, νέες εγκαταστάσεις, επεκτάσεις και ανακαίνιση ή ανακατασκευή 63 Τμημάτων Επειγόντων Περιστατικών.
Και εδώ δεν πρέπει να γίνει το εύκολο συμπέρασμα ότι «τα νοσοκομεία εγκαταλείφθηκαν».
Το αντίθετο.
Η σημερινή μεγάλη επένδυση δείχνει ότι υπάρχει προσπάθεια αναβάθμισης.
Αλλά ταυτόχρονα δείχνει και το μέγεθος των αναγκών που έχουν συσσωρευτεί.
Η μεγάλη ερώτηση είναι:
Πόσα από τα σημερινά χρήματα είναι πραγματική νέα επένδυση και πόσα καλύπτουν ανάγκες συντήρησης που είχαν συσσωρευτεί επί χρόνια;
Όταν πέφτει το ασανσέρ σε ένα νοσοκομείο
Τον Ιανουάριο του 2025, ένα περιστατικό στον «Ερυθρό Σταυρό» ήρθε να υπενθυμίσει ότι η ασφάλεια ενός νοσοκομείου δεν αφορά μόνο τα χειρουργεία και τον ιατρικό εξοπλισμό.
Ανελκυστήρας του νοσοκομείου έπεσε, ενώ μέσα βρίσκονταν ένας ασθενής σε φορείο, η συνοδός του και δύο διασώστες ιδιωτικού ασθενοφόρου. Και οι τέσσερις τραυματίστηκαν, ενώ ο ασθενής υπέστη κατάγματα σε δύο σπονδύλους.
Το περιστατικό είχε μια ιδιαίτερη διάσταση: σύμφωνα με τη διοίκηση, ο ανελκυστήρας είχε συντηρηθεί μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα, στις 2 και 19 Δεκεμβρίου 2024, και διέθετε τα απαιτούμενα πιστοποιητικά. Για τις ακριβείς συνθήκες της πτώσης διατάχθηκε Ένορκη Διοικητική Εξέταση.
Μετά το ατύχημα, το υπουργείο Υγείας έδωσε εντολή για επείγοντα έλεγχο των ανελκυστήρων στα νοσοκομεία της χώρας.
Το ερώτημα που αφήνει πίσω του το περιστατικό είναι απλό αλλά κρίσιμο:
Αρκεί ένα πιστοποιητικό και μια πρόσφατη συντήρηση για να θεωρείται ασφαλής μια εγκατάσταση ή χρειάζεται συνεχής και ουσιαστικός έλεγχος της πραγματικής κατάστασής της;
Γιατί σε ένα νοσοκομείο, ακόμη και ένας ανελκυστήρας αποτελεί μέρος της κρίσιμης υποδομής. Και όταν αυτή η υποδομή αστοχεί, το κόστος δεν είναι απλώς οικονομικό.
Όταν το ΕΣΥ δεν χάνει μόνο υποδομές, αλλά και ανθρώπους
Η εικόνα των δημόσιων νοσοκομείων δεν αφορά μόνο τα παλιά κτίρια και τον εξοπλισμό. Αφορά και το ανθρώπινο δυναμικό. Η ανάγκη ενίσχυσης του ΕΣΥ παραμένει εμφανής, με το υπουργείο Υγείας να προκηρύσσει μέσα στο 2026 περισσότερες από 1.000 θέσεις ειδικευμένων γιατρών, ενώ παράλληλα έχουν υπάρξει επανειλημμένες παρεμβάσεις για κρίσιμες ειδικότητες, μεταξύ των οποίων και η αναισθησιολογία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ειδική νομοθετική ρύθμιση επέτρεψε σε γιατρούς συγκεκριμένων κρίσιμων ειδικοτήτων, μεταξύ αυτών και τους αναισθησιολόγους, να παραμείνουν στο ΕΣΥ έως και το 67ο έτος, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, προκειμένου να καλυφθούν ανάγκες του συστήματος.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο πόσα χρήματα χρειάζονται για να ανακαινιστεί ένα νοσοκομείο.
Είναι και ποιος θα το στελεχώσει, ποιος θα βρίσκεται στην εφημερία και ποιος θα μπορεί να χειρουργεί όταν χρειάζεται.
Γιατί ένα σύγχρονο χειρουργείο χωρίς επαρκές προσωπικό παραμένει μια υποδομή που δεν μπορεί να αξιοποιηθεί στο μέγιστο.
Μάτι: όταν η πρόληψη συναντά την καταστροφή
Στις 23 Ιουλίου 2018 η Ελλάδα έζησε μία από τις πιο τραγικές ημέρες της σύγχρονης ιστορίας της.
Η πυρκαγιά στο Μάτι κόστισε τη ζωή σε 104 ανθρώπους.
Η τραγωδία άνοιξε μια τεράστια συζήτηση για:
την πρόληψη,
τη δασοπροστασία,
την πολιτική προστασία,
την επιχειρησιακή ετοιμότητα,
την ενημέρωση των πολιτών,
την πολεοδομική κατάσταση,
τους δρόμους διαφυγής,
τον συντονισμό των υπηρεσιών.
Δεν μπορεί μια πυρκαγιά να αποδοθεί απλώς στην «έλλειψη χρημάτων».
Αλλά ούτε μπορεί η συζήτηση για την πρόληψη να αποσυνδεθεί από τις υποδομές και την επιχειρησιακή ικανότητα ενός κράτους.
Και το ίδιο ισχύει για τις μεγάλες φυσικές καταστροφές που ακολούθησαν.
Μάνδρα, Daniel και η Ελλάδα απέναντι στα ακραία φαινόμενα
Οι πλημμύρες ανέδειξαν έναν διαφορετικό τύπο αδυναμίας.
Στη Μάνδρα το 2017, στη Θεσσαλία με τον Daniel το 2023 και σε άλλες περιοχές, η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με ακραία φαινόμενα και τεράστιες ζημιές σε υποδομές, κατοικίες, επιχειρήσεις και παραγωγή.
Στην περίπτωση του Daniel, το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας έκανε λόγο ήδη από τις πρώτες ημέρες για τεράστιες καταστροφές σε υποδομές, κατοικίες και επιχειρήσεις.
Δύο χρόνια αργότερα, το κράτος εξακολουθούσε να καταβάλλει κρατική αρωγή για ζημιές σε επιχειρήσεις, αγροτικές εκμεταλλεύσεις, εξοπλισμό και πάγια.
Και εδώ εμφανίζεται μια οικονομική πραγματικότητα:
η καταστροφή μιας υποδομής κοστίζει πολλαπλάσια από τη συντήρησή της.
Όχι μόνο στο κράτος.
Στον επιχειρηματία που χάνει το εργοστάσιό του.
Στον αγρότη που χάνει την παραγωγή του.
Στον εργαζόμενο που χάνει τη δουλειά του.
Στην περιοχή που χάνει για μήνες ή χρόνια την παραγωγική της δυνατότητα.
Βιολάντα: όταν η συντήρηση γίνεται ζήτημα ζωής
Το 2026 η έκρηξη στη Βιολάντα έφερε στο προσκήνιο μια διαφορετική διάσταση.
Πέντε εργαζόμενες έχασαν τη ζωή τους.
Το πόρισμα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου που παρουσιάστηκε από την ΕΡΤ αναφέρεται σε διαβρωμένο υπόγειο σωλήνα προπανίου και σε στοιχεία που συνδέονται με τη διάβρωση και τη διαρροή που προηγήθηκε της έκρηξης.
Εδώ πλέον η λέξη «συντήρηση» δεν είναι οικονομικός όρος.
Είναι ζήτημα ασφάλειας εργαζομένων.
Και το ερώτημα γίνεται πολύ συγκεκριμένο:
Πόσο συχνά ελέγχονται κρίσιμες εγκαταστάσεις; Ποιος ελέγχει; Τι καταγράφεται; Ποιος έχει την ευθύνη όταν εντοπίζεται πρόβλημα; Και πόσο κοστίζει η αποκατάστασή του πριν γίνει ατύχημα;
Πετράλωνα: το παλιό κτίριο απέναντι στη νέα κατασκευή
Στις 30 Ιουνίου 2026, τετραώροφη πολυκατοικία στα Πετράλωνα κατέρρευσε ενώ σε γειτονικό οικόπεδο πραγματοποιούνταν εργασίες κατεδάφισης και εκσκαφής για την ανέγερση νέου κτιρίου.
Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στις συνθήκες των εργασιών, στα μέτρα αντιστήριξης και στην κατάσταση του παλαιού κτιρίου.
Είναι μια διαφορετική περίπτωση.
Δεν αφορά απαραιτήτως «παλιά κτίρια που δεν συντηρήθηκαν».
Αφορά όμως κάτι εξίσου σημαντικό:
τι συμβαίνει όταν το παλιό κτιριακό απόθεμα μιας πόλης συναντά τη νέα οικοδομική δραστηριότητα;
Ποιος ελέγχει;
Ποιος μελετά;
Ποιος αντιστηρίζει;
Ποιος παρακολουθεί;
Και ποιος πληρώνει όταν κάτι πάει στραβά;
Πλάκα: το νέο ερώτημα για τα δίκτυα
Και μετά ήρθε η Πλάκα.
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 ισχυρή έκρηξη σε παλαιό κτίριο στην οδό Λυσικράτους προκάλεσε την κατάρρευσή του και εκτεταμένες ζημιές στα γύρω κτίρια.
Οι αρχικές πληροφορίες έκαναν λόγο για πιθανή διαρροή ή δυσλειτουργία φυσικού αερίου, όμως οι αρχές ξεκαθάρισαν ότι ασφαλή συμπεράσματα θα υπάρξουν μόνο μετά την ολοκλήρωση της έρευνας.
Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στα συντρίμμια, ενώ αρχικά αναζητούνταν έξι άνθρωποι.
Η υπόθεση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την έρευνά μας γιατί ανοίγει ένα διαφορετικό κεφάλαιο:
τα δίκτυα.
Ποιος είναι υπεύθυνος για το δίκτυο;
Πού βρίσκεται η διαρροή;
Ποιος συντηρεί το τμήμα μέχρι το μετρητή;
Ποιος το τμήμα μέσα στο κτίριο;
Πότε είχε ελεγχθεί;
Υπήρξε προηγούμενη αναφορά προβλήματος;
Και αν αποδειχθεί ότι η πηγή ήταν εξωτερική, ποια είναι η αλυσίδα ευθύνης;
Αυτά είναι ερωτήματα για πραγματογνώμονες και δικαστικές αρχές — όχι για δημοσιογραφικές υποθέσεις.
Και την ίδια ημέρα, το Blue Carrier 2
Σαν να μην έφτανε η τραγωδία στην Αθήνα, στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά στο Blue Carrier 2 βόρεια της Μυκόνου.
Το πλοίο μετέφερε 166 φορτηγά και 29 επιβατικά οχήματα.
Οι επιβαίνοντες — 28 μέλη πληρώματος και ένας οδηγός φορτηγού — απομακρύνθηκαν με ασφάλεια, ενώ η επιχείρηση κατάσβεσης συνεχίστηκε.
Εδώ δεν υπάρχει ανθρώπινη τραγωδία αντίστοιχη με εκείνη της Πλάκας ή των Τεμπών.
Υπάρχει όμως ένα άλλο κόστος:
εφοδιαστική αλυσίδα, φορτία, ασφαλίσεις, μεταφορές, επιχειρήσεις και πιθανές καθυστερήσεις στην τροφοδοσία νησιών.
Και αυτό μας θυμίζει κάτι:
Η ασφάλεια των υποδομών δεν είναι μόνο θέμα ζωής.
Είναι και θέμα οικονομικής ανθεκτικότητας.
F-4 Phantom: η άλλη πλευρά της συντήρησης
Στις 5 Σεπτεμβρίου 2026, ένα F-4 Phantom της Πολεμικής Αεροπορίας συνετρίβη κοντά στην Τανάγρα κατά τη διάρκεια της Athens Flying Week.
Οι δύο χειριστές έχασαν τη ζωή τους. Το αεροσκάφος ανήκε στην 338 Μοίρα της 117 Πτέρυγας Μάχης στην Ανδραβίδα.
Και εδώ πρέπει να είμαστε απόλυτα καθαροί.
Δεν γνωρίζουμε ότι το δυστύχημα προκλήθηκε από κακή συντήρηση.
Η διερεύνηση των αιτιών είναι απαραίτητη.
Όμως το περιστατικό έχει θέση σε μια έρευνα για την ασφάλεια και τη συντήρηση, επειδή η επιχειρησιακή αξιοπιστία κάθε σύνθετου συστήματος — από ένα αεροσκάφος μέχρι έναν σιδηρόδρομο — εξαρτάται από συνδυασμό παραγόντων:
τεχνική κατάσταση, συντήρηση, ανταλλακτικά, εκπαίδευση, ανθρώπινος παράγοντας, διαδικασίες και συνθήκες λειτουργίας.
Και ακριβώς γι' αυτό περιμένουμε το πόρισμα.
Η Ελλάδα δεν σταμάτησε να επενδύει
Αυτό είναι ένα σημείο που πρέπει να αναγνωρίσουμε.
Η εικόνα δεν είναι ότι «από το 2010 μέχρι σήμερα δεν έγινε τίποτα».
Το αντίθετο.
Μετά το 2019 οι δημόσιες επενδύσεις αυξήθηκαν σημαντικά.
Ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι το δημόσιο επενδυτικό πρόγραμμα έφτασε πάνω από 5% του ΑΕΠ το 2022, περίπου 4% το 2023, από μόλις 2,5% το 2019, με σημαντική χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Το πρόβλημα είναι ότι ένα μέρος των σημερινών επενδύσεων καλείται να καλύψει ανάγκες που δημιουργήθηκαν ή συσσωρεύτηκαν σε προηγούμενες δεκαετίες.
Και εδώ βρίσκεται η επόμενη μεγάλη δοκιμασία.
Ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι μετά το 2026 η διατήρηση υψηλών επιπέδων δημόσιων επενδύσεων θα απαιτήσει μεγαλύτερη συμμετοχή εθνικών πόρων, καθώς η Ελλάδα είναι από τις χώρες του ΟΟΣΑ που εξαρτώνται περισσότερο από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τις δημόσιες επενδύσεις.
Με απλά λόγια:
το Ταμείο Ανάκαμψης αγοράζει χρόνο. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει για πάντα τον εθνικό προϋπολογισμό.
Ποιοι πήραν τις αποφάσεις;
Και εδώ φτάνουμε στο πιο πολιτικό — αλλά και πιο ουσιαστικό — κομμάτι της έρευνας.
Πίσω από κάθε προϋπολογισμό υπάρχουν άνθρωποι.
Πίσω από κάθε περικοπή υπάρχει μια απόφαση.
Πίσω από κάθε επένδυση υπάρχει μια απόφαση.
Πίσω από κάθε έργο που προχωρά υπάρχει ένας φορέας.
Και πίσω από κάθε έργο που καθυστερεί υπάρχει επίσης μια αλυσίδα αποφάσεων.
Από το 2010 μέχρι σήμερα άλλαξαν κυβερνήσεις, υπουργοί, διοικήσεις οργανισμών και ευρωπαϊκά προγράμματα.
Οι αποφάσεις όμως συσσωρεύτηκαν.
Γι' αυτό η έρευνα πρέπει να τους καταγράψει όλους — όχι για να αποδώσει εκ των προτέρων πρόθεση, αλλά για να απαντήσει σε τέσσερις απλές ερωτήσεις:
Ποιος αποφάσισε;
Τι αποφάσισε;
Γιατί το αποφάσισε;
Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην εκ των υστέρων αξιολόγηση των ελληνικών προγραμμάτων προσαρμογής 2010–2018, αναγνωρίζει ότι τα προγράμματα δεν εξελίχθηκαν αρχικά όπως αναμενόταν, ενώ υποστηρίζει ότι οι βασικοί δημοσιονομικοί στόχοι τελικά επιτεύχθηκαν.
Η έρευνα λοιπόν πρέπει να εξετάσει και τις δύο πλευρές.
Τους στόχους των προγραμμάτων.
Τις ανάγκες της χώρας.
Τις αποφάσεις των ελληνικών κυβερνήσεων.
Τις απαιτήσεις των θεσμών.
Τα αποτελέσματα.
Και το κοινωνικό κόστος.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «Μνημόνια ή όχι Μνημόνια»
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Αν η έρευνα περιοριστεί στο «φταίνε τα Μνημόνια», θα γίνει πολιτικό κείμενο.
Αν περιοριστεί στο «φταίνε οι κυβερνήσεις», θα γίνει επίσης πολιτικό κείμενο.
Αν περιοριστεί στο «φταίνε οι ιδιώτες», θα χάσει την άλλη μισή εικόνα.
Η πραγματική ερώτηση είναι μεγαλύτερη:
Τι συμβαίνει σε μια χώρα όταν για πολλά χρόνια αναγκάζεται να ζήσει με λιγότερες επενδύσεις, λιγότερο διαθέσιμο εισόδημα, μεγαλύτερη φορολογική πίεση και περιορισμένη δυνατότητα ανανέωσης του παραγωγικού της κεφαλαίου;
Και αμέσως μετά:
Πόσο γρήγορα μπορεί να καλύψει το κενό όταν επιστρέψει η ανάπτυξη;
Γιατί ένα επενδυτικό κενό δεν εξαφανίζεται την ημέρα που αυξάνεται το ΑΕΠ.
Ένα σχολείο δεν γίνεται καινούργιο επειδή αυξήθηκε ο προϋπολογισμός.
Μια γέφυρα δεν γίνεται καινούργια.
Ένας σωλήνας δεν παύει να είναι διαβρωμένος.
Ένα νοσοκομείο δεν παύει να είναι παλιό.
Ένα σιδηροδρομικό δίκτυο δεν εκσυγχρονίζεται μέσα σε έναν χρόνο.
Και μια επιχείρηση που έχασε δέκα χρόνια επενδύσεων δεν αναπληρώνει αυτόματα το χαμένο κεφάλαιο.
Το κόστος της αναβολής
Ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο απλή λέξη που περιγράφει ολόκληρη την έρευνα:
Αναβολή.
Αναβολή μιας επισκευής.
Αναβολή μιας επένδυσης.
Αναβολή ενός ελέγχου.
Αναβολή μιας αναβάθμισης.
Αναβολή μιας αντικατάστασης.
Αναβολή μιας απόφασης.
Η αναβολή όμως δεν σημαίνει μηδενικό κόστος.
Το κόστος απλώς μεταφέρεται.
Σήμερα μπορεί να είναι 100.000 ευρώ.
Αύριο μπορεί να είναι 1 εκατομμύριο.
Και σε μια ακραία περίπτωση μπορεί να μην μετριέται σε ευρώ.
Από το 2010 στο 2026: τι αφήνει πίσω της η Ελλάδα;
Δεκαέξι χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, η Ελλάδα είναι διαφορετική χώρα.
Έχει επιστρέψει σε ανάπτυξη.
Έχει αυξήσει τις δημόσιες επενδύσεις.
Έχει στη διάθεσή της ευρωπαϊκούς πόρους πρωτοφανούς κλίμακας.
Έχει προχωρήσει σε ανακαινίσεις νοσοκομείων και ελέγχους σχολείων.
Έχει ξεκινήσει έργα σε υποδομές.
Αλλά έχει επίσης μπροστά της ένα τεράστιο απόθεμα παλιών κτιρίων, δικτύων και υποδομών.
Και έχει ένα ακόμη πρόβλημα:
η συντήρηση δεν είναι τόσο πολιτικά εντυπωσιακή όσο ένα καινούργιο έργο.
Δεν εγκαινιάζεται εύκολα.
Δεν φωτογραφίζεται εύκολα.
Δεν δημιουργεί πάντα ένα μεγάλο έργο που μπορεί να παρουσιαστεί ως επίτευγμα.
Όμως είναι αυτή που κρατάει το υπάρχον σύστημα ασφαλές.
Το μεγάλο ερώτημα για την επόμενη ημέρα
Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια επιλογή που δεν αφορά μόνο την κυβέρνηση που βρίσκεται σήμερα στην εξουσία.
Αφορά ολόκληρο το κράτος.
Θα συνεχίσει να επενδύει μόνο όταν εμφανίζεται μια κρίση;
Ή θα δημιουργήσει ένα μόνιμο σύστημα:
ελέγχου → συντήρησης → ανανέωσης → πρόληψης;
Γιατί η πρόληψη είναι ακριβή.
Η καταστροφή όμως είναι ακριβότερη.
Και πολλές φορές ο λογαριασμός της καταστροφής δεν φτάνει ποτέ μόνο στο υπουργείο Οικονομικών.
Φτάνει στο σπίτι του ανθρώπου που έχασε τον δικό του.
Στην επιχείρηση που σταμάτησε να λειτουργεί.
Στον εργαζόμενο που έχασε τη δουλειά του.
Στο σχολείο όπου πρέπει να προστατευτούν τα παιδιά.
Στο νοσοκομείο όπου πρέπει να σωθεί ένας ασθενής.
Στον δρόμο που πρέπει να μείνει ανοιχτός.
Στο πλοίο που πρέπει να φτάσει στον προορισμό του.
Στο αεροσκάφος που πρέπει να επιστρέψει ασφαλές στη βάση.
Η έρευνα μόλις αρχίζει
Το ζητούμενο δεν είναι να βρούμε έναν ένοχο για κάθε τραγωδία.
Το ζητούμενο είναι να βρούμε το νήμα των αποφάσεων.
Να δούμε πού μειώθηκαν οι επενδύσεις.
Πού αυξήθηκαν.
Πού δεν υπήρξε συντήρηση.
Πού υπήρξε.
Ποιος είχε την αρμοδιότητα.
Ποιος είχε προειδοποιήσει.
Ποιος δεν άκουσε.
Πόσο κόστισε.
Και κυρίως:
τι άλλαξε μετά από κάθε τραγωδία.
Γιατί αν υπάρχει ένα κοινό μάθημα από τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, ίσως να μην είναι ότι «όλα καταρρέουν».
Είναι ότι μια σύγχρονη χώρα δεν κρίνεται μόνο από το πόσα καινούργια έργα μπορεί να κατασκευάσει.
Κρίνεται και από το πόσο καλά μπορεί να προστατεύσει, να ελέγξει και να συντηρήσει αυτά που ήδη έχει.
Και η Ελλάδα, μετά από μια δεκαπενταετία κρίσης, έχει μπροστά της ακριβώς αυτή τη δοκιμασία:
Να αποδείξει ότι η ανάπτυξη δεν σημαίνει μόνο περισσότερα έργα.
Σημαίνει και ασφαλέστερες υποδομές, καλύτερη συντήρηση και λιγότερη ανάγκη να πληρώνουμε αύριο για όσα δεν κάναμε σήμερα.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει H Σκεύω Πινότση
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου