Το 5% επιστρέφει: Η εποχή του φθηνού χρήματος τελείωσε – Το νέο κόστος για νοικοκυριά, αγορές και κράτη...
Η άνοδος των αμερικανικών αποδόσεων αλλάζει ξανά την οικονομική εξίσωση: ακριβότερα στεγαστικά, μεγαλύτερο κόστος εξυπηρέτησης χρέους και μια νέα πραγματικότητα για όσους δανείζονται αλλά και για όσους αποταμιεύουν.
Υπήρχε μια ολόκληρη οικονομική εποχή κατά την οποία το χρήμα ήταν τόσο φθηνό ώστε σχεδόν όλοι έμαθαν να το θεωρούν δεδομένο.
Οι επιχειρήσεις μπορούσαν να δανείζονται με χαμηλό κόστος. Τα νοικοκυριά μπορούσαν να αγοράζουν σπίτια με ιστορικά χαμηλά στεγαστικά επιτόκια. Οι κυβερνήσεις μπορούσαν να συσσωρεύουν χρέος χωρίς το κόστος εξυπηρέτησής του να αυξάνεται με την ίδια ταχύτητα.
Και οι αγορές περιουσιακών στοιχείων μπορούσαν να στηρίζονται σε μια απλή παραδοχή:
το χρήμα θα παραμείνει φθηνό.
Αυτή η παραδοχή βρίσκεται πλέον υπό αμφισβήτηση.
Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς κρατικού ομολόγου κινήθηκε πάνω από το 5%, ενώ η απόδοση του 30ετούς έφτασε περίπου στο 5,4%. Πρόκειται για επίπεδα που επαναφέρουν στο προσκήνιο μια οικονομική πραγματικότητα που είχε σχεδόν ξεχαστεί: το κεφάλαιο έχει ξανά σημαντικό κόστος.
Και όταν το κόστος του χρήματος ανεβαίνει, δεν ακριβαίνει μόνο ένα δάνειο.
Αλλάζει ολόκληρη η οικονομική εξίσωση.
Το 5% δεν είναι απλώς ένας αριθμός
Για τον επενδυτή, μια απόδοση άνω του 5% σε ένα αμερικανικό κρατικό ομόλογο σημαίνει ότι μπορεί να τοποθετήσει κεφάλαια σε ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ρευστά χρεόγραφα του κόσμου και να απαιτεί μια σημαντική ονομαστική απόδοση.
Αυτό δημιουργεί ένα νέο σημείο αναφοράς για ολόκληρη την αγορά.
Οι εταιρείες που θέλουν να δανειστούν πρέπει να προσφέρουν υψηλότερη απόδοση.
Οι επενδυτές που αναλαμβάνουν κίνδυνο στις μετοχές πρέπει να συγκρίνουν την πιθανή απόδοση με μια πολύ υψηλότερη «ασφαλή» απόδοση.
Και οι κυβερνήσεις πρέπει να υπολογίζουν ότι κάθε νέο χρέος που εκδίδουν μπορεί να κοστίζει περισσότερο.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απαραίτητα μια άμεση κρίση.
Είναι όμως μια σταδιακή αλλαγή των κινήτρων.
Από το «δανείζομαι φθηνά» στο «πόσο μου κοστίζει;»
Για περισσότερο από μία δεκαετία, η παγκόσμια οικονομία έμαθε να λειτουργεί με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια.
Μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, οι κεντρικές τράπεζες διατήρησαν για χρόνια πολύ χαλαρή νομισματική πολιτική. Η πανδημία ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή την πραγματικότητα.
Το αποτέλεσμα ήταν μια περίοδος άφθονης και φθηνής χρηματοδότησης.
Το φθηνό χρήμα όμως έχει και μια παρενέργεια:
ανεβάζει την τιμή των περιουσιακών στοιχείων.
Ακίνητα, μετοχές, εταιρείες και άλλα assets μπορούν να αποτιμώνται υψηλότερα όταν το κόστος χρηματοδότησης είναι χαμηλό.
Όταν όμως το επιτόκιο ανεβαίνει, η εξίσωση αλλάζει.
Ένα ακίνητο που φαινόταν προσιτό με στεγαστικό 3% δεν είναι το ίδιο ακίνητο για έναν αγοραστή που πρέπει να πληρώσει 7% ή 8%.
Μια επιχείρηση που μπορούσε να εξυπηρετήσει άνετα έναν δανεισμό με χαμηλό επιτόκιο μπορεί να πρέπει τώρα να περιορίσει επενδύσεις ή να αναζητήσει νέα κεφάλαια.
Και μια εταιρεία υψηλής ανάπτυξης που στηρίζεται σε συνεχείς νέες χρηματοδοτήσεις βλέπει το κόστος του κεφαλαίου της να αυξάνεται.
Η αγορά κατοικίας παγώνει όταν κανείς δεν θέλει να υποχωρήσει
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα.
Ο ιδιοκτήτης που έχει στεγαστικό με πολύ χαμηλό παλιό επιτόκιο δεν θέλει να πουλήσει και να μετακινηθεί σε ένα νέο δάνειο με πολύ υψηλότερο κόστος.
Ο υποψήφιος αγοραστής, από την άλλη, δεν μπορεί εύκολα να πληρώσει τις ίδιες τιμές όταν το κόστος χρηματοδότησης έχει αυξηθεί.
Έτσι δημιουργείται μια παράξενη ισορροπία:
ο αγοραστής περιμένει να πέσουν οι τιμές και ο πωλητής περιμένει να πέσουν τα επιτόκια.
Μέχρι τότε, η αγορά μπορεί απλώς να παγώσει.
Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή η κατοικία δεν είναι μόνο επενδυτικό προϊόν.
Είναι βασική ανάγκη.
Όσο περισσότερο αυξάνεται το κόστος χρηματοδότησης, τόσο μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος μπορεί να κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση της κατοικίας.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά
Η επιστροφή υψηλότερων επιτοκίων δεν είναι κακή είδηση για όλους.
Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, ο αποταμιευτής μπορεί να διεκδικήσει μια ουσιαστική ονομαστική απόδοση χωρίς να χρειάζεται να αναλάβει μεγάλο επενδυτικό ρίσκο.
Αυτό αλλάζει μια σχέση που είχε ανατραπεί επί χρόνια.
Στην εποχή των μηδενικών ή σχεδόν μηδενικών επιτοκίων, η κατοχή μετρητών και καταθέσεων είχε σημαντικό κόστος ευκαιρίας.
Τώρα η εικόνα είναι διαφορετική.
Ο δανειολήπτης πληρώνει περισσότερο. Ο αποταμιευτής μπορεί να κερδίζει περισσότερο.
Το ίδιο επιτόκιο δημιουργεί διαφορετικές συνέπειες για διαφορετικούς ανθρώπους.
Το μεγάλο πρόβλημα όμως βρίσκεται στο κράτος
Για μια κυβέρνηση, το υψηλότερο επιτόκιο δεν μεταφράζεται αμέσως σε τεράστια αύξηση των δαπανών.
Το δημόσιο χρέος έχει διαφορετικές διάρκειες και τα παλαιότερα ομόλογα δεν αντικαθίστανται όλα ταυτόχρονα.
Όμως όσο περνά ο χρόνος, το νέο ακριβότερο χρέος αντικαθιστά το παλιό.
Και τότε η αριθμητική αρχίζει να αλλάζει.
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου έχει ήδη υπολογίσει ότι οι καθαροί τόκοι του ομοσπονδιακού χρέους στις ΗΠΑ βρίσκονται σε τροχιά να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια ετησίως και να αυξηθούν σημαντικά την επόμενη δεκαετία.
Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών εσόδων δεν χρηματοδοτεί σχολεία, υποδομές, άμυνα ή κοινωνικές υπηρεσίες.
Χρηματοδοτεί προηγούμενο δανεισμό.
Και όσο υψηλότερα είναι τα επιτόκια, τόσο μεγαλύτερος γίνεται αυτός ο λογαριασμός.
Το χρέος δεν χρειάζεται να αυξηθεί για να γίνει μεγαλύτερο πρόβλημα
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο.
Μια κυβέρνηση μπορεί να μην αυξήσει καθόλου το χρέος της.
Αν όμως το κόστος αναχρηματοδότησης αυξηθεί, το κόστος εξυπηρέτησης του υφιστάμενου χρέους μπορεί να αυξηθεί σταδιακά.
Γι' αυτό τα επιτόκια είναι τόσο σημαντικά για τη δημοσιονομική πολιτική.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο:
«Πόσα χρωστάς;»
Είναι και:
«Με τι επιτόκιο πρέπει να συνεχίσεις να το εξυπηρετείς;»
Και η Ελλάδα;
Εδώ βρίσκεται το σημείο που ενδιαφέρει περισσότερο τον Έλληνα αναγνώστη.
Η Ελλάδα δεν είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες και δεν χρηματοδοτείται με τον ίδιο τρόπο. Το ελληνικό δημόσιο χρέος έχει ιδιαίτερη δομή, μεγάλο μέρος του αποτελείται από επίσημα δάνεια και μακρές διάρκειες, ενώ η χώρα έχει πλέον διαφορετικό προφίλ από την περίοδο της κρίσης χρέους.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται εκτός της παγκόσμιας αγοράς επιτοκίων.
Όταν το παγκόσμιο κόστος κεφαλαίου ανεβαίνει, επηρεάζεται και το κόστος με το οποίο χρηματοδοτούνται οι ευρωπαϊκές οικονομίες.
Επηρεάζονται οι τράπεζες.
Επηρεάζονται οι επιχειρήσεις.
Επηρεάζονται οι επενδύσεις.
Και τελικά επηρεάζονται τα νοικοκυριά.
Η Ελλάδα μπορεί να έχει αφήσει πίσω της την εποχή των μνημονίων, αλλά δεν μπορεί να αφήσει πίσω της τους νόμους της αγοράς.
Tο πραγματικό τέλος της εποχής του φθηνού χρήματος
Για χρόνια η ερώτηση ήταν:
«Πού να επενδύσω τα χρήματά μου αφού τα επιτόκια είναι μηδενικά;»
Σήμερα η ερώτηση γίνεται διαφορετική:
«Γιατί να αναλάβω μεγάλο κίνδυνο όταν μπορώ να έχω σημαντική απόδοση από κρατικό χρέος;»
Αυτό είναι μια θεμελιώδης αλλαγή.
Οι υψηλές αποδόσεις των κρατικών ομολόγων δημιουργούν ανταγωνισμό για τις μετοχές, τα ακίνητα και τις επιχειρηματικές επενδύσεις.
Δεν σημαίνει ότι οι μετοχές θα πέσουν ή ότι τα ακίνητα θα καταρρεύσουν.
Σημαίνει ότι οι επενδυτές έχουν πλέον μια διαφορετική εναλλακτική.
Και αυτό επηρεάζει τις αποτιμήσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη απέναντι στο κόστος του χρήματος
Υπάρχει όμως ένας ακόμη παράγοντας που κάνει τη σημερινή συγκυρία διαφορετική.
Η έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί τεράστιες ανάγκες για κεφάλαια.
Data centers, ηλεκτρικά δίκτυα, chips, υποδομές και νέα υπολογιστικά συστήματα απαιτούν επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Το ερώτημα είναι εάν αυτές οι επενδύσεις μπορούν να συνεχίσουν με τον ίδιο ρυθμό όταν το κόστος του χρήματος αυξάνεται.
Εάν μπορούν, τότε άλλοι τομείς μπορεί να πρέπει να ανταγωνιστούν για ένα περιορισμένο απόθεμα κεφαλαίου.
Εάν δεν μπορούν, η ίδια η άνοδος των επιτοκίων μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός επιβράδυνσης της υπερβολικής επενδυτικής ζήτησης.
Και αυτός ακριβώς είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς της νομισματικής πολιτικής.
Το 5% αλλάζει και την ψυχολογία
Υπάρχει κάτι ακόμη πιο δύσκολο να μετρηθεί:
η ψυχολογία.
Όταν μια ολόκληρη γενιά έχει συνηθίσει σε επιτόκια 1%, 2% ή 3%, ένα επιτόκιο 7% μοιάζει αδιανόητο.
Όταν όμως το 5% γίνει ξανά φυσιολογικό, οι οικονομικές αποφάσεις αρχίζουν να προσαρμόζονται.
Οι επιχειρήσεις απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις από τα επενδυτικά τους σχέδια.
Οι επενδυτές γίνονται πιο επιλεκτικοί.
Οι αγοραστές κατοικιών επανυπολογίζουν τι μπορούν να πληρώσουν.
Οι κυβερνήσεις πρέπει να σκέφτονται περισσότερο το κόστος του χρέους.
Και οι αποταμιευτές αποκτούν ξανά διαπραγματευτική δύναμη.
Δεν είναι απαραίτητα κρίση. Είναι αλλαγή εποχής.
Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπιστεί κάθε άνοδος των αποδόσεων ως προάγγελος μιας νέας κρίσης.
Δεν είναι αυτό το συμπέρασμα.
Η άνοδος των πραγματικών αποδόσεων μπορεί να αντανακλά ισχυρότερες προσδοκίες για ανάπτυξη και επενδύσεις, όχι μόνο φόβους για πληθωρισμό ή δημοσιονομικό κίνδυνο.
Το ζήτημα είναι διαφορετικό:
η εποχή κατά την οποία το κεφάλαιο θεωρούνταν σχεδόν δωρεάν τελείωσε.
Και όταν το χρήμα έχει ξανά τιμή, όλα αποκτούν διαφορετική τιμή μαζί του.
Τα σπίτια.
Οι επιχειρήσεις.
Οι επενδύσεις.
Το δημόσιο χρέος.
Και τελικά ο ίδιος ο χρόνος.
Γιατί όταν το χρήμα κοστίζει 5%, κάθε απόφαση που βασίζεται σε δανεισμό πρέπει πλέον να απαντήσει σε μία απλή ερώτηση:
αξίζει πραγματικά αυτό που αγοράζουμε το κόστος του χρήματος που απαιτείται για να το αποκτήσουμε;
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνει η επιστροφή του 5%.
Όχι ότι ξαφνικά όλα έγιναν ακριβά.
Αλλά ότι το χρήμα έπαψε να είναι φθηνό — και ολόκληρη η οικονομία πρέπει τώρα να μάθει ξανά να ζει μαζί του.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει O Θέογνις Αιγίσιος
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου