Το τέλος της εποχής της βεβαιότητας: Όταν οι μεγάλες δυνάμεις αποφασίζουν ότι οι κανόνες δεν τις δεσμεύουν...
Για δεκαετίες, η διεθνής τάξη στηρίχθηκε σε μια σχετικά απλή υπόθεση: οι μεγάλες δυνάμεις μπορεί να ανταγωνίζονται, να συγκρούονται διπλωματικά και να υπερασπίζονται τα συμφέροντά τους, όμως υπάρχουν όρια τα οποία δύσκολα μπορούν να ξεπεραστούν χωρίς σοβαρό κόστος.
Σήμερα αυτή η βεβαιότητα αμφισβητείται.
Δεν σημαίνει ότι οι διεθνείς κανόνες εξαφανίστηκαν. Ούτε ότι κάθε στρατιωτική επιχείρηση, κάθε εδαφική διεκδίκηση ή κάθε διπλωματική σύγκρουση είναι το ίδιο πράγμα. Σημαίνει όμως ότι όλο και περισσότερες μεγάλες δυνάμεις φαίνεται να υπολογίζουν διαφορετικά το κόστος της ισχύος.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο γεωπολιτικό χαρακτηριστικό της εποχής που ανοίγεται μπροστά μας.
Από την Ουκρανία στη Μέση Ανατολή
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την πλήρη ρωσική εισβολή, οι μάχες συνεχίζονται, οι επιθέσεις εναντίον υποδομών και πόλεων παραμένουν καθημερινότητα και η εδαφική διάσταση της σύγκρουσης εξακολουθεί να αποτελεί τον πυρήνα των διαπραγματεύσεων.
Η Ρωσία επιμένει στη διεκδίκηση εδαφών που η Ουκρανία και η πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας δεν αναγνωρίζουν ως ρωσικά.
Η Δύση, από την άλλη πλευρά, εξακολουθεί να στηρίζει την Ουκρανία, ενώ το ΝΑΤΟ έχει επαναβεβαιώσει το 2026 ότι θεωρεί τη ρωσική απειλή κεντρικό παράγοντα της ευρωατλαντικής ασφάλειας.
Η ίδια λογική εμφανίζεται με διαφορετική μορφή στη Μέση Ανατολή.
Η σύγκρουση γύρω από το Ιράν, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει μετατρέψει την περιοχή σε ένα από τα βασικότερα μέτωπα της νέας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, ενώ η Γάζα εξακολουθεί να βιώνει ένοπλη βία ακόμη και μετά την εκεχειρία του 2025.
Το κοινό στοιχείο δεν είναι ότι όλες αυτές οι συγκρούσεις είναι ίδιες.
Το κοινό στοιχείο είναι ότι η στρατιωτική ισχύς έχει επιστρέψει στο κέντρο της διεθνούς πολιτικής.
Όταν η ισχύς γίνεται μήνυμα
Κάποτε η στρατιωτική ισχύς θεωρούνταν κυρίως μέσο αποτροπής.
Σήμερα γίνεται όλο και περισσότερο και μέσο πολιτικού μηνύματος.
Οι επιθέσεις, οι κυρώσεις, οι στρατιωτικές αναπτύξεις, οι απειλές και οι οικονομικές πιέσεις χρησιμοποιούνται για να μεταβληθούν οι υπολογισμοί του αντιπάλου.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο «τι επιτρέπεται;».
Είναι:
«Τι μπορώ να κάνω και πόσο θα μου κοστίσει;»
Αυτή είναι μια τεράστια αλλαγή νοοτροπίας.
Γιατί όταν μια κυβέρνηση πιστεύει ότι το κόστος μιας επιθετικής κίνησης είναι διαχειρίσιμο, οι νομικοί και διπλωματικοί περιορισμοί παύουν να αποτελούν το μοναδικό όριο.
Το όριο γίνεται η ίδια η ισχύς του αντιπάλου.
Η Αμερική και η νέα λογική της πίεσης
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης σε μια πιο συναλλακτική και επιθετική αντίληψη της διεθνούς πολιτικής.
Η κυβέρνηση Τραμπ χρησιμοποιεί εμπορικούς δασμούς, οικονομική πίεση, διαπραγματευτική ισχύ και συμβολικές κινήσεις ως εργαλεία άσκησης πίεσης.
Ακόμη και η πρόσφατη απόφαση του προέδρου Τραμπ να χρησιμοποιείται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ το όνομα «Lake America» αντί για «Lake Ontario» εντάσσεται σε αυτή τη λογική συμβολικής αντιπαράθεσης με τον Καναδά. Η απόφαση αφορά την ομοσπονδιακή χρήση στις ΗΠΑ και δεν αλλάζει την επίσημη ονομασία στον Καναδά ή διεθνώς.
Από μόνη της, φυσικά, μια αλλαγή ονομασίας δεν αποτελεί γεωπολιτική ανατροπή.
Είναι όμως ενδεικτική μιας ευρύτερης πολιτικής κουλτούρας:
η ισχύς χρησιμοποιείται όχι μόνο για να αλλάξει η πραγματικότητα, αλλά και για να επιβληθεί το αφήγημα γύρω από αυτήν.
Η Ρωσία, η Κίνα και η επιστροφή των σφαιρών επιρροής
Η Ρωσία δεν είναι η μόνη δύναμη που αμφισβητεί την παλιά ισορροπία.
Η Κίνα πιέζει σταθερά γύρω από την Ταϊβάν και στη Νότια και Ανατολική Κινεζική Θάλασσα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να διατηρήσουν την παρουσία και τις συμμαχίες τους στον Ινδο-Ειρηνικό.
Οι διεθνείς οργανισμοί δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικοί μηχανισμοί επίλυσης των μεγάλων συγκρούσεων.
Και αυτό δεν είναι μόνο θεωρητική ανησυχία.
Το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων καταγράφει για το 2026 μια σειρά από κρίσεις υψηλής ή μέτριας πιθανότητας και σημαντικού αντίκτυπου, από την Ουκρανία και τη Γάζα μέχρι την αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν, την Ταϊβάν και το ενδεχόμενο συγκρούσεων Ρωσίας με κράτη του ΝΑΤΟ.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες έχει προειδοποιήσει επίσης ότι η μετατόπιση προς έναν πιο πολυπολικό κόσμο συνοδεύεται από σοβαρή πίεση στους διεθνείς θεσμούς, ενώ το Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει συχνά εγκλωβισμένο στη λογική του βέτο.
Και η Τουρκία;
Για την Ελλάδα, εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο κομμάτι της ιστορίας.
Η Τουρκία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας περιφερειακής δύναμης που επιχειρεί να αυξήσει το στρατηγικό της βάρος αξιοποιώντας στρατιωτική ισχύ, γεωγραφία, ενεργειακή θέση και διπλωματικές σχέσεις.
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να θεωρεί ότι οι διεθνείς κανόνες από μόνοι τους αποτελούν επαρκή εγγύηση.
Ούτε όμως πρέπει να υιοθετήσει μια λογική μόνιμης σύγκρουσης.
Η απάντηση είναι η αποτροπή.
Ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, συμμαχίες, διπλωματία, διεθνές δίκαιο και οικονομική ανθεκτικότητα πρέπει να λειτουργούν ταυτόχρονα.
Γιατί το πραγματικό μάθημα της νέας εποχής δεν είναι ότι «ο ισχυρός έχει πάντα δίκιο».
Είναι πολύ πιο σκληρό:
ο ισχυρός έχει περισσότερες επιλογές.
Και σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις πολλαπλασιάζονται, οι επιλογές αυτές αποκτούν τεράστια σημασία.
Το πιο επικίνδυνο σενάριο δεν είναι ο παγκόσμιος πόλεμος
Υπάρχει μια τάση κάθε μεγάλη γεωπολιτική κρίση να περιγράφεται ως προάγγελος ενός Γ΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ίσως όμως αυτό δεν είναι το πιο πιθανό ούτε το πιο επικίνδυνο σενάριο.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα μπορεί να είναι κάτι πολύ πιο σταδιακό.
Ένας κόσμος όπου οι μεγάλες δυνάμεις δοκιμάζουν συνεχώς τα όρια.
Μία στρατιωτική επιχείρηση εδώ.
Μία οικονομική πίεση εκεί.
Μία αλλαγή συνόρων.
Μία νέα ζώνη επιρροής.
Μία απειλή.
Μία τετελεσμένη κατάσταση.
Και κάθε φορά η διεθνής κοινότητα αντιδρά, διαπραγματεύεται και τελικά προσαρμόζεται.
Έτσι αλλάζει μια διεθνής τάξη.
Όχι απαραίτητα με μία μεγάλη έκρηξη.
Αλλά με εκατοντάδες μικρότερες μετατοπίσεις.
Πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η πορεία;
Σε έναν κόσμο περισσότερο πολυπολικό, περισσότερο εξοπλισμένο και λιγότερο προβλέψιμο.
Έναν κόσμο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν πλέον να θεωρούν δεδομένο ότι όλοι θα ακολουθούν τις επιλογές τους.
Όπου η Ρωσία επιχειρεί να επαναφέρει τη δική της ζώνη επιρροής.
Όπου η Κίνα διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στην Ασία και στην παγκόσμια οικονομία.
Όπου περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Τουρκία, το Ιράν και άλλες, προσπαθούν να εκμεταλλευθούν τα κενά που δημιουργούνται.
Και όπου η Ευρώπη αναγκάζεται να ανακαλύψει ξανά κάτι που είχε ξεχάσει:
ότι η οικονομική ισχύς χωρίς στρατηγική ισχύ δεν αρκεί.
Ήδη οι ευρωπαϊκές χώρες και ο Καναδάς έχουν αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές επενδύσεις τους, ενώ το ΝΑΤΟ έχει θέσει την ενίσχυση της αποτροπής και της συλλογικής άμυνας στο επίκεντρο της στρατηγικής του.
Η εποχή της αθωότητας τελείωσε
Ίσως λοιπόν αυτό που τελειώνει δεν είναι η διεθνής τάξη.
Τελειώνει η βεβαιότητα ότι η διεθνής τάξη θα λειτουργεί αυτόματα.
Για δεκαετίες, πολλές χώρες θεωρούσαν ότι το εμπόριο, οι διεθνείς οργανισμοί, οι συμμαχίες και το διεθνές δίκαιο θα αρκούσαν για να αποτρέψουν τις μεγάλες συγκρούσεις.
Σήμερα όλοι ανακαλύπτουν ξανά την παλιά αλήθεια της γεωπολιτικής:
οι κανόνες χρειάζονται θεσμούς για να εφαρμοστούν και οι θεσμοί χρειάζονται ισχύ για να επιβληθούν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε το διεθνές δίκαιο.
Το αντίθετο.
Σημαίνει ότι πρέπει να το υπερασπιστούμε περισσότερο.
Αλλά πρέπει ταυτόχρονα να αντιληφθούμε ότι η διπλωματία χωρίς αποτροπή είναι ευχή, ενώ η αποτροπή χωρίς διπλωματία είναι συνταγή σύγκρουσης.
Η επόμενη δεκαετία πιθανότατα δεν θα κριθεί από το ποιος θα κερδίσει έναν και μοναδικό πόλεμο.
Θα κριθεί από το ποιος θα καταφέρει να δημιουργήσει νέες ισορροπίες χωρίς να οδηγήσει τον κόσμο σε μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας.
Γιατί όταν οι μεγάλες δυνάμεις αρχίζουν να πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάζουν τους κανόνες, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος έχει δίκιο.
Είναι ποιος θα έχει τη δύναμη να επιβάλει το επόμενο status quo.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει o Νικόλαος Μανιάτης
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου