Γιατί η Ιαπωνία δεν έχει σχεδόν καθόλου κάδους σκουπιδιών – και παρ’ όλα αυτά οι δρόμοι της είναι καθαροί...
Αν υπάρχει ένα πράγμα που μπορεί να μπερδέψει έναν επισκέπτη στην Ιαπωνία, δεν είναι μόνο η γλώσσα, οι τεράστιοι σιδηροδρομικοί σταθμοί ή η πυκνότητα του Τόκιο. Είναι κάτι πολύ πιο απλό: το πού ακριβώς πρέπει να πετάξει τα σκουπίδια του.
Ένα άδειο μπουκάλι νερό, ένα κουτάκι από αναψυκτικό ή το περιτύλιγμα από ένα σνακ μπορεί να καταλήξουν να ταξιδεύουν για ώρα μαζί με τον τουρίστα. Οι δημόσιοι κάδοι υπάρχουν, αλλά σε πολλές περιοχές είναι πολύ λιγότεροι απ' ό,τι θα περίμενε κανείς σε μια σύγχρονη μεγαλούπολη.
Κι όμως, οι δρόμοι της Ιαπωνίας παραμένουν εντυπωσιακά καθαροί.
Το παράδοξο είναι ότι η καθαριότητα δεν οφείλεται σε έναν μόνο λόγο. Είναι αποτέλεσμα μιας ιστορίας που συνδυάζει την ασφάλεια, την πολιτική διαχείρισης απορριμμάτων, τις δημοτικές υποδομές και –κυρίως– καθημερινές κοινωνικές συνήθειες.
Η στιγμή που άλλαξε το Τόκιο
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία καμπής ήταν τον Μάρτιο του 1995.
Μέλη της θρησκευτικής οργάνωσης Aum Shinrikyō πραγματοποίησαν επίθεση με αέριο σαρίν σε τρεις γραμμές του μετρό του Τόκιο. Η επίθεση σκότωσε ανθρώπους και τραυμάτισε χιλιάδες.
Μετά το χτύπημα, πολλοί κάδοι απορριμμάτων στους σταθμούς και σε δημόσιους χώρους απομακρύνθηκαν ή σφραγίστηκαν, καθώς ένα δοχείο σκουπιδιών μπορούσε να αποτελέσει σημείο απόκρυψης επικίνδυνων αντικειμένων.
Η τρομοκρατική επίθεση δεν εξηγεί, ωστόσο, από μόνη της τη σημερινή εικόνα.
Τις επόμενες δεκαετίες, οι δήμοι διαπίστωσαν ότι η μείωση των δημόσιων κάδων μπορούσε να εξυπηρετήσει και άλλους στόχους: περιορισμό του κόστους συλλογής και συντήρησης, μείωση της ανεξέλεγκτης απόρριψης και ενθάρρυνση των πολιτών να διαχειρίζονται τα δικά τους απορρίμματα.
Το Κιότο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η πόλη έχει εφαρμόσει πολιτικές που δίνουν έμφαση στη μείωση των απορριμμάτων, στην επαναχρησιμοποίηση και στη διαλογή στην πηγή. Από το 2000 έως το 2013, η ποσότητα των οικιακών απορριμμάτων της πόλης μειώθηκε σημαντικά, ενώ η δημοτική πολιτική συνδέει τη μείωση των απορριμμάτων με την προστασία του περιβάλλοντος και τη μείωση του κόστους συλλογής και επεξεργασίας.
Το μυστικό δεν είναι ότι οι Ιάπωνες «δεν κάνουν σκουπίδια»
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Η Ιαπωνία δεν είναι μια χώρα χωρίς απορρίμματα. Είναι μια χώρα όπου μεγάλο μέρος της διαχείρισής τους γίνεται με διαφορετικό τρόπο.
Ο πολίτης συχνά δεν περιμένει να βρει έναν κάδο στον δρόμο. Κρατάει το σκουπίδι μαζί του και το μεταφέρει μέχρι να βρει το κατάλληλο σημείο απόρριψης.
Παράλληλα, η καθημερινή συμπεριφορά περιορίζει σε ορισμένες περιπτώσεις την παραγωγή απορριμμάτων στον δημόσιο χώρο. Το φαγητό ενώ κάποιος περπατά στον δρόμο δεν αποτελεί την ίδια καθημερινή συνήθεια που συναντάται σε πολλές άλλες χώρες.
Υπάρχει επίσης η κοινωνική αντίληψη ότι δεν πρέπει να δημιουργείς πρόβλημα στους γύρω σου. Η ιδέα αυτή συνδέεται συχνά με την ιαπωνική έκφραση meiwaku o kakenai, δηλαδή την προσπάθεια να μην προκαλεί κανείς ενόχληση ή επιβάρυνση στους άλλους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε Ιάπωνας συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο. Σημαίνει όμως ότι η ατομική συμπεριφορά λειτουργεί μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που αποθαρρύνει την απόρριψη σκουπιδιών στον δρόμο.
Η καθαριότητα είναι και θέμα πολιτικής
Η εικόνα των καθαρών δρόμων δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την «ιαπωνική κουλτούρα».
Οι δήμοι έχουν εφαρμόσει επί χρόνια προγράμματα ενημέρωσης, καθαρισμού, διαλογής και μείωσης απορριμμάτων.
Στο Κιότο, για παράδειγμα, η δημοτική νομοθεσία έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση και την επαναχρησιμοποίηση, αλλά και στην υποχρεωτική διαλογή συγκεκριμένων κατηγοριών απορριμμάτων. Η πόλη έχει επίσης εφαρμόσει σύστημα ειδικών σακουλών για τα οικιακά απορρίμματα και ξεχωριστή συλλογή για υλικά όπως πλαστικό, γυαλί, μέταλλο και χαρτί.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα δεν είναι απλώς «μην πετάς σκουπίδια κάτω».
Είναι περισσότερο:
μείωσε αυτά που παράγεις, διαχώρισέ τα και ανέλαβε την ευθύνη για τη σωστή απόρριψή τους.
Και οι κάδοι δεν έχουν εξαφανιστεί
Η εικόνα ενός Τόκιο χωρίς ούτε έναν κάδο είναι υπερβολική.
Κάδοι εξακολουθούν να υπάρχουν σε συγκεκριμένα σημεία, ιδιαίτερα σε σταθμούς, εμπορικές εγκαταστάσεις και χώρους όπου η συλλογή και η επιτήρηση είναι ευκολότερες.
Αυτό που είναι ασυνήθιστο για έναν επισκέπτη είναι η απουσία ενός πυκνού δικτύου δημόσιων κάδων στους δρόμους.
Το αποτέλεσμα είναι μια διαφορετική σχέση με τα σκουπίδια.
Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, η αυθόρμητη σκέψη όταν κρατάμε ένα άδειο μπουκάλι είναι συνήθως «πού είναι ο κοντινότερος κάδος;».
Στην Ιαπωνία μπορεί να είναι:
«Θα το κρατήσω μέχρι να βρω πού πρέπει να το πετάξω».
Η τεχνολογία μπαίνει πλέον στη μέση
Η προσπάθεια να λυθεί το πρόβλημα χωρίς απλώς να επιστρέψουν εκατοντάδες κάδοι στους δρόμους οδηγεί ακόμη και σε τεχνολογικές λύσεις.
Στον σταθμό Shinjuku του Τόκιο έχουν δοκιμαστεί κινούμενοι ρομποτικοί κάδοι που μετακινούνται στον χώρο και συλλέγουν απορρίμματα από τους επιβάτες.
Είναι μια χαρακτηριστική ιαπωνική προσέγγιση: αντί να αλλάξει ολόκληρη η πόλη για να προσαρμοστεί στη συμπεριφορά των πολιτών, η τεχνολογία προσπαθεί να προσαρμοστεί στην πραγματική κίνηση των ανθρώπων.
Τι γίνεται στην Ελλάδα;
Η σύγκριση με την Ελλάδα χρειάζεται προσοχή, γιατί τα δύο συστήματα δεν είναι ίδια και οι συνθήκες των πόλεων διαφέρουν.
Η Ελλάδα έχει ένα εκτεταμένο σύστημα δημοτικών κάδων και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συλλογή των απορριμμάτων από τα σημεία όπου τα αποθέτουν οι πολίτες. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια προωθείται θεσμικά η χωριστή συλλογή περισσότερων ρευμάτων αποβλήτων, όπως χαρτί, γυαλί, πλαστικό, μέταλλο και βιοαπόβλητα. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει εκδώσει ειδικούς οδηγούς προς τους δήμους για τη βελτίωση της χωριστής συλλογής.
Η διαφορά λοιπόν δεν είναι απλώς ότι «η Ιαπωνία έχει λιγότερους κάδους και η Ελλάδα περισσότερους».
Είναι ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές φιλοσοφίες διαχείρισης του δημόσιου χώρου.
Στην Ιαπωνία, ένα μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης μεταφέρεται στον πολίτη: κρατά το σκουπίδι του, το διαχωρίζει και αναζητά το κατάλληλο σημείο απόρριψης.
Στην Ελλάδα, το σύστημα παραμένει περισσότερο προσανατολισμένο στην εύκολη πρόσβαση στον κάδο και στη δημοτική συλλογή.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση, πάντως, πιέζει τα κράτη-μέλη προς μεγαλύτερη ανακύκλωση και χωριστή συλλογή. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2024 το 48% των αστικών αποβλήτων στην ΕΕ ανακυκλώθηκε, ενώ η εικόνα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών.
Το πραγματικό μάθημα από την Ιαπωνία
Ίσως τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιαπωνικής εμπειρίας να μην είναι οι ίδιοι οι κάδοι.
Είναι η ιδέα ότι η καθαρή πόλη δεν δημιουργείται απαραίτητα τοποθετώντας περισσότερους κάδους.
Χρειάζεται συνδυασμός υποδομών, κανόνων, σωστής συλλογής, ενημέρωσης και κοινωνικών συνηθειών.
Η Ιαπωνία δείχνει ότι μια πόλη μπορεί να λειτουργεί με λιγότερους δημόσιους κάδους όταν οι πολίτες έχουν μάθει ότι το σκουπίδι που παράγουν δεν είναι απαραίτητα ευθύνη του δρόμου, αλλά δική τους ευθύνη μέχρι να βρεθεί το σωστό σημείο απόρριψης.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα διαφορά με την ελληνική πραγματικότητα.
Δεν είναι μόνο θέμα του πόσους κάδους έχει μια πόλη.
Είναι θέμα του ποιος θεωρείται υπεύθυνος για το σκουπίδι από τη στιγμή που δημιουργείται μέχρι τη στιγμή που ανακυκλώνεται ή απορρίπτεται σωστά.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει H Πηνελόπη Μπουρινέζου
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου