ΤΟ ΤΟΥΡΚΟΛΙΒΥΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ: Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΛΙΒΥΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΑΣΗ, Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΛΕΙΤΑΙ ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙ...
Από την πολιτική ανατροπή στη Βεγγάζη έως τη μάχη για την ΑΟΖ και τη γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου
Η εξέλιξη της 20ής Οκτωβρίου 2026 δεν είναι μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική απόφαση. Η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, η οποία συνδέεται με το στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη απόρριψή του το 2020 και την τότε απόφαση διακοπής των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Η εξέλιξη καταγράφεται από το Reuters, το Associated Press και το Al Jazeera, τα οποία αναδεικνύουν τη μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης και τη νέα προσέγγιση με την Άγκυρα.
Το ερώτημα για την Αθήνα είναι πλέον σαφές: τι άλλαξε στη στρατηγική της Βεγγάζης και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει αυτή η αλλαγή για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο;
Η μεταστροφή Χαφτάρ και η στρατηγική της Άγκυρας
Για χρόνια, η ανατολική Λιβύη αποτελούσε διαφορετικό πόλο από την κυβέρνηση της Τρίπολης, με την οποία η Τουρκία είχε υπογράψει το επίμαχο μνημόνιο το 2019.
Η σημερινή μεταστροφή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ακριβώς επειδή προέρχεται από ένα πολιτικό και στρατιωτικό στρατόπεδο που είχε αντιταχθεί στη συμφωνία.
Σύμφωνα με το Al Jazeera και το Reuters, η προσέγγιση Τουρκίας και ανατολικής Λιβύης εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαδικασία αποκατάστασης των σχέσεων, η οποία περιλαμβάνει επαφές στρατιωτικής συνεργασίας και συζητήσεις για οικονομικά και πολιτικά οφέλη.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο Χαφτάρ ενεργεί κατόπιν εντολών της Άγκυρας ή κάποιας άλλης πρωτεύουσας. Αναδεικνύει, όμως, ότι η Τουρκία επιδιώκει να διατηρεί επιρροή σε διαφορετικά κέντρα εξουσίας της Λιβύης, ανεξάρτητα από το ποιος κυριαρχεί πολιτικά στη χώρα.
Για την Ελλάδα, αυτή είναι μια σημαντική αλλαγή δεδομένων.
Το μνημόνιο δεν εξαφανίζει την Κρήτη, την Κάσο, την Κάρπαθο και τη Ρόδο
Η γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης με τρόπο που παραγνωρίζει, κατά την ελληνική θέση, τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Η Κρήτη, η Κάσος, η Κάρπαθος και η Ρόδος δεν παύουν να έχουν θαλάσσια δικαιώματα επειδή δύο άλλα κράτη υπέγραψαν μια συμφωνία.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα νησιά, κατά κανόνα, διαθέτουν αιγιαλίτιδα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και δυνατότητα δημιουργίας ΑΟΖ, όπως και άλλες χερσαίες περιοχές. Η τελική οριοθέτηση, όταν υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις, εξαρτάται από τις εφαρμοστέες νομικές αρχές και τις συγκεκριμένες γεωγραφικές συνθήκες.
Η Ελλάδα απορρίπτει το μνημόνιο ως παράνομο και ανυπόστατο, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας και τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, υπερασπίζεται τη συμφωνία και υποστηρίζει ότι εξυπηρετεί τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της.
Η διαφωνία δεν λύνεται με πολιτικές διακηρύξεις. Χρειάζεται σταθερή νομική και διπλωματική αντιμετώπιση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παίρνει θέση
Η αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών ήταν σαφής.
Στις 20 Οκτωβρίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εξέφρασαν τη βαθιά τους δυσαρέσκεια για την έγκριση του μνημονίου.
Στην κοινή δήλωσή τους ανέφεραν ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη. Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η δήλωση αυτή έχει πολιτική και διπλωματική σημασία. Δεν αποτελεί, ωστόσο, από μόνη της δικαστική απόφαση ούτε επιλύει αυτομάτως τις διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα μεταφραστεί η ευρωπαϊκή υποστήριξη σε συγκεκριμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες και σε μια σταθερή ευρωπαϊκή πολιτική για την Ανατολική Μεσόγειο.
Ρωσία και Τουρκία: κοινά συμφέροντα, αλλά όχι κατ’ ανάγκην κοινή στρατηγική σε όλα
Η Λιβύη αποτελεί πεδίο ανταγωνισμού και συνεργασίας διαφορετικών δυνάμεων. Η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει τη στρατηγική και οικονομική παρουσία της, ενώ η Ρωσία επιδιώκει να διαφυλάξει την επιρροή της στη Βόρεια Αφρική και στη Μεσόγειο.
Μια κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα μπορούσε να δυσκολέψει τη συνοχή του ΝΑΤΟ. Αυτό αποτελεί εύλογο γεωπολιτικό ενδεχόμενο, όχι απόδειξη ότι η συγκεκριμένη απόφαση της λιβυκής Βουλής οργανώθηκε από τη Μόσχα ή ότι Ρωσία και Τουρκία ενεργούν πάντοτε συντονισμένα.
Παράλληλα, η Αίγυπτος έχει σοβαρούς λόγους να παρακολουθεί τις εξελίξεις, καθώς έχει απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και έχει τα δικά της συμφέροντα στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η Ιταλία, η Κύπρος, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επίσης διαφορετικές προτεραιότητες στην περιοχή. Δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένη μια ενιαία στάση όλων αυτών των δυνάμεων χωρίς συγκεκριμένες επίσημες τοποθετήσεις και ενέργειες.
Η Ελλάδα οφείλει να αξιολογεί κάθε εξέλιξη με βάση τα πραγματικά δεδομένα και όχι μόνο τις εκτιμήσεις για τις προθέσεις των άλλων.
ΑΟΖ τώρα; Το ουσιαστικό ερώτημα για την Αθήνα
Μετά τη νέα απόφαση της ανατολικής Λιβύης, επανέρχεται δυναμικά η συζήτηση για την ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Η ανακήρυξη ΑΟΖ και η οριοθέτησή της είναι διαφορετικές νομικές πράξεις. Η ανακήρυξη εκφράζει τη βούληση ενός κράτους να ασκήσει τα δικαιώματά του στην ΑΟΖ. Η οριοθέτηση καθορίζει τα όρια με γειτονικά ή απέναντι κράτη, όταν υπάρχουν επικαλυπτόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η Ελλάδα έχει ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Η συμφωνία με την Αίγυπτο αφορά μέρος της περιοχής ενδιαφέροντος στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά δεν αποτελεί συνολική οριοθέτηση με τη Λιβύη ούτε συνδέει αυτομάτως την ελληνική με την κυπριακή ΑΟΖ.
Η συζήτηση για περαιτέρω ανακήρυξη και οριοθέτηση ελληνικών θαλάσσιων ζωνών είναι, επομένως, υπαρκτή και ουσιαστική.
Η επιλογή του χρόνου, της έκτασης και της διπλωματικής μεθόδου απαιτεί προσεκτική νομική προετοιμασία, εκτίμηση των συνεπειών και συντονισμό με τις χώρες που έχουν κοινά συμφέροντα.
Το ίδιο ισχύει και για την προοπτική οριοθέτησης με την Κύπρο. Η σύνδεση των θαλάσσιων ζωνών των δύο χωρών δεν μπορεί να επιτευχθεί με ένα σύνθημα ή με μια μονομερή ανακοίνωση. Προϋποθέτει συγκεκριμένη διαδικασία και συνεκτίμηση των δικαιωμάτων άλλων κρατών.
Η πολιτική συζήτηση για το αν πρέπει να προχωρήσει η Ελλάδα σε νέες πρωτοβουλίες για την ΑΟΖ πρέπει να γίνει με σαφή στοιχεία, διαφάνεια και αξιολόγηση των εναλλακτικών επιλογών.
Τα 12 ναυτικά μίλια και η ΑΟΖ δεν είναι το ίδιο
Ένα ακόμη ζήτημα που επανέρχεται είναι η επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης.
Η αιγιαλίτιδα ζώνη αφορά την άσκηση κυριαρχίας στα χωρικά ύδατα, ενώ η ΑΟΖ αφορά συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσίες, κυρίως για τους φυσικούς πόρους και τις σχετικές δραστηριότητες.
Η Ελλάδα έχει δικαίωμα να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της έως τα 12 ναυτικά μίλια, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, με τις ειδικές γεωγραφικές και νομικές παραμέτρους κάθε περιοχής να χρειάζονται εξέταση.
Η επέκταση των χωρικών υδάτων και η οριοθέτηση της ΑΟΖ είναι διαφορετικές διαδικασίες. Δεν πρέπει να συγχέονται, ούτε να παρουσιάζεται η μία ως αυτόματη λύση για την άλλη.
Το ζητούμενο είναι μια συνολική στρατηγική που να προστατεύει τα ελληνικά δικαιώματα σε κάθε θαλάσσια ζώνη.
Η Ελλάδα χρειάζεται πρωτοβουλία, όχι μόνο αντιδράσεις
Η απόφαση της λιβυκής Βουλής επαναφέρει ένα διαχρονικό ερώτημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική: πώς περνά η χώρα από την αντίδραση στις πρωτοβουλίες;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε μία μόνο κίνηση. Βρίσκεται στον συνδυασμό:
συστηματικής διπλωματικής παρουσίας στη Λιβύη και στις χώρες της Βόρειας Αφρικής,
ενίσχυσης της συνεργασίας με την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Ιταλία,
αξιοποίησης της ευρωπαϊκής στήριξης,
τεκμηριωμένης νομικής προετοιμασίας για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις,
και σαφούς προσδιορισμού των επόμενων ελληνικών πρωτοβουλιών για την ΑΟΖ.
Η Ελλάδα χρειάζεται να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της με συνέπεια και αποφασιστικότητα, χωρίς να συγχέει τη διπλωματική αποφασιστικότητα με την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Συμπέρασμα: Η Ανατολική Μεσόγειος μπαίνει σε νέα φάση
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Βουλή της Λιβύης αποτελεί σημαντική πολιτική μεταστροφή. Ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στο εσωτερικό της Λιβύης και δημιουργεί νέα δεδομένα για τις διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης δείχνει ότι η Αθήνα δεν βρίσκεται χωρίς διπλωματική υποστήριξη. Ωστόσο, η υποστήριξη αυτή πρέπει να αξιοποιηθεί μέσα από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και όχι να θεωρηθεί από μόνη της επαρκής απάντηση.
Η Ελλάδα καλείται να εξετάσει με σοβαρότητα τις επόμενες κινήσεις της για την ΑΟΖ, τις θαλάσσιες οριοθετήσεις και τη συνεργασία με την Κύπρο και τις χώρες της περιοχής.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η χώρα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην αδράνεια και στην κλιμάκωση. Είναι πώς θα υπερασπιστεί αποτελεσματικά τα δικαιώματά της, με βάση το διεθνές δίκαιο, τις διπλωματικές της δυνατότητες και τα πραγματικά δεδομένα.
Γιατί στην Ανατολική Μεσόγειο, οι εξελίξεις δεν κρίνονται μόνο από το ποιος υπογράφει ένα μνημόνιο, αλλά και από το ποιος διαμορφώνει σταθερά τις πολιτικές και διπλωματικές συνθήκες που θα καθορίσουν την επόμενη ημέρα.
Πηγές
Reuters, 20 Οκτωβρίου 2026: Η Βουλή της ανατολικής Λιβύης εγκρίνει τη θαλάσσια συμφωνία με την Τουρκία
Associated Press: Η Λιβύη εγκρίνει την αμφιλεγόμενη συμφωνία για τα θαλάσσια ύδατα με την Τουρκία
Al Jazeera, 20 Οκτωβρίου 2026: Η ανατολική Βουλή της Λιβύης εγκρίνει το μνημόνιο με την Τουρκία
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 21 Οκτωβρίου 2026: Κοινή δήλωση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
eKathimerini, 20 Οκτωβρίου 2026: Η Αθήνα απορρίπτει την έγκριση του μνημονίου και δηλώνει ότι θα προστατεύσει τα θαλάσσια δικαιώματά της
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει H Σοφία Παπανδρέου
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου