ΤΟΥΡΚΟΛΙΒΥΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ: ΔΕΝ ΠΑΡΑΓΕΙ ΕΝΝΟΜΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΓΕΙ ΟΜΩΣ ΤΕΤΕΛΕΣΜΕΝΑ!...
Από τις διπλωματικές διακηρύξεις στην ανάγκη έμπρακτης άσκησης των ελληνικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο
Υπάρχει μια φράση που επαναλαμβάνεται συστηματικά από την ελληνική κυβέρνηση κάθε φορά που η Τουρκία επαναφέρει τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο: «Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο είναι παράνομο και άκυρο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα».
Από νομική άποψη, η ελληνική θέση έχει ισχυρά επιχειρήματα. Μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να αφαιρέσει δικαιώματα τρίτου κράτους ούτε να επιβάλει θαλάσσια σύνορα σε μια χώρα που δεν συμμετείχε σε αυτήν.
Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που δεν απαντάται με επαναλαμβανόμενες δηλώσεις: Εάν το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για την Ελλάδα, γιατί εξακολουθεί να επηρεάζει τις διπλωματικές εξελίξεις, τις ενεργειακές δραστηριότητες και τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο;
Γιατί άλλο πράγμα είναι η νομική αναγνώριση μιας συμφωνίας και άλλο η δυνατότητα μιας χώρας να επιβάλλει στην πράξη τις διεκδικήσεις της.
Και αυτή ακριβώς είναι η διάσταση που οφείλουμε να εξετάσουμε.
Από τον Νοέμβριο του 2019 μέχρι σήμερα
Στις 27 Νοεμβρίου 2019, η Τουρκία υπέγραψε στην Κωνσταντινούπολη με την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ, το γνωστό Τουρκολιβυκό Μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο.
Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Δεκεμβρίου 2019 και καταχωρίστηκε στον ΟΗΕ με αριθμό 56119.
Με αυτήν, Τουρκία και Λιβύη χάραξαν μια θαλάσσια οριοθετική γραμμή, αγνοώντας την ύπαρξη ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος, τα οποία παρεμβάλλονται γεωγραφικά μεταξύ των δύο χωρών.
Η Ελλάδα αντέδρασε αμέσως. Στις 28 Νοεμβρίου 2019, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι η συμφωνία δεν μπορεί να παραβιάσει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Αυτή ήταν η πρώτη ελληνική αντίδραση.
Στις 18 Μαρτίου 2020, η Τουρκία προχώρησε σε ένα ακόμη βήμα: κατέθεσε στον ΟΗΕ την επιστολή A/74/757, συνοδευόμενη από συντεταγμένες που αποτύπωναν τη δική της αντίληψη για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα απάντησε με την επιστολή A/74/819 της 20ής Απριλίου 2020, απορρίπτοντας τις τουρκικές θέσεις.
Ας κρατήσουμε αυτό το γεγονός: Η Τουρκία δεν περιορίστηκε στην υπογραφή μιας συμφωνίας με τη Λιβύη. Ενέταξε τις διεκδικήσεις της σε μια συστηματική διαδικασία διεθνούς προβολής, με συντεταγμένες, χάρτες και επίσημες επιστολές προς τον ΟΗΕ.
Και αυτή η διαδικασία συνεχίζεται.
Η συμφωνία με την Αίγυπτο: Ένα βήμα μπροστά, αλλά όχι ολοκληρωμένη οριοθέτηση
Στις 6 Αυγούστου 2020, η Ελλάδα υπέγραψε με την Αίγυπτο συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ.
Ήταν μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη, καθώς αποτέλεσε έμπρακτη απάντηση στις τουρκικές διεκδικήσεις και δημιούργησε ένα θεσμικό πλαίσιο συνεργασίας με μια σημαντική χώρα της Ανατολικής Μεσογείου.
Ωστόσο, η συμφωνία ήταν μερική.
Το ίδιο το άρθρο 1 προβλέπει ότι η ολοκλήρωση της οριοθέτησης θα πραγματοποιηθεί, όπου αρμόζει, με μελλοντικές διαβουλεύσεις πέρα από τα σημεία Α και Ε.
Η επιλογή αυτή αφήνει εκκρεμότητες, ιδιαίτερα στην ανατολική πλευρά, όπου βρίσκεται και το κρίσιμο γεωπολιτικό πεδίο της περιοχής του Καστελλορίζου.
Είναι θεμιτό, επομένως, να συζητήσουμε εάν η συμφωνία αξιοποίησε στο μέγιστο δυνατό βαθμό τις ελληνικές διαπραγματευτικές θέσεις και εάν η κατανομή της θαλάσσιας έκτασης ανταποκρίνεται στα ελληνικά συμφέροντα.
Δεν είναι όμως ορθό να παρουσιάζουμε ως αποδεδειγμένη μια συγκεκριμένη αριθμητική απώλεια θαλάσσιας έκτασης χωρίς πλήρη γεωγραφική τεκμηρίωση.
Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει: Γιατί η Ελλάδα δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τις εκκρεμείς οριοθετήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο;
Η Κάσος: Όταν η αμφισβήτηση μεταφέρεται στη θάλασσα
Τον Ιούλιο του 2024, κατά τη διάρκεια βυθομετρικών ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume βρέθηκε αντιμέτωπο με την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή της Κάσου και της Καρπάθου.
Η Τουρκία αμφισβήτησε το δικαίωμα διεξαγωγής των ερευνών, επικαλούμενη τη δική της υφαλοκρηπίδα και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Η ελληνική κυβέρνηση υποστήριξε ότι δεν αναγνωρίζει καμία τουρκική δικαιοδοσία στην περιοχή και ότι οι έρευνες ολοκληρώθηκαν κανονικά, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της εταιρείας.
Ο υπουργός Εξωτερικών δήλωσε μάλιστα ότι η Τουρκία θεωρεί πως το Μνημόνιο βρίσκεται σε ισχύ και παράγει αποτελέσματα, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα δεν αποδέχεται αυτήν την ερμηνεία.
Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.
Η Τουρκία μπορεί να μην έχει αποκτήσει κανένα νόμιμο δικαίωμα στην περιοχή, αλλά επιχειρεί να επιβάλει την αντίληψη ότι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μια δραστηριότητα χωρίς να ληφθεί υπόψη η δική της θέση.
Η στρατιωτική παρουσία, ακόμη και χωρίς να οδηγήσει σε οριστική διακοπή μιας ερευνητικής αποστολής, δημιουργεί πραγματικό επιχειρησιακό και διπλωματικό κόστος.
Και αυτό δεν αντιμετωπίζεται μόνο με την επανάληψη ότι το Μνημόνιο είναι άκυρο.
Chevron: Η ενεργειακή προοπτική και τα ερωτήματα της ρήτρας 30.3
Η συμφωνία με τη Chevron για έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης αποτελεί μια σημαντική ενεργειακή εξέλιξη.
Η Βουλή κύρωσε στις 13 Μαρτίου 2026 τέσσερις συμβάσεις παραχώρησης με τη Chevron και την HELLENiQ ENERGY, μεταξύ των οποίων και τις συμβάσεις για τις περιοχές «Νότια της Κρήτης 1» και «Νότια της Κρήτης 2».
Ωστόσο, στις δύο συμβάσεις που αφορούν την Κρήτη περιλαμβάνεται ειδική πρόβλεψη στο άρθρο 30.3, η οποία έχει προκαλέσει πολιτική και κοινοβουλευτική αντιπαράθεση.
Η διάταξη αφορά την περίπτωση κατά την οποία μελλοντική οριοθέτηση θα οδηγήσει στην εξαίρεση τμήματος της παραχωρηθείσας περιοχής από την ελληνική υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ, με αντίστοιχη παύση των δικαιωμάτων του μισθωτή στο συγκεκριμένο τμήμα.
Είναι αυτονόητο ότι μια τέτοια συμβατική πρόβλεψη δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Δημιουργεί, όμως, εύλογα ερωτήματα που η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει με σαφήνεια.
Γιατί κρίθηκε αναγκαία αυτή η ειδική πρόβλεψη; Ποια είναι η διαπραγματευτική της βάση; Ποιες είναι οι συνέπειες για τα ελληνικά συμφέροντα σε περίπτωση μελλοντικής οριοθέτησης;
Δεν αρκεί να πανηγυρίζουμε για την είσοδο μιας μεγάλης διεθνούς εταιρείας στην ελληνική ενεργειακή αγορά. Πρέπει να γνωρίζουμε και τους όρους με τους οποίους πραγματοποιείται αυτή η είσοδος.
Η Γαλάζια Πατρίδα δεν είναι απλώς ένας χάρτης
Η τουρκική στρατηγική δεν περιορίζεται στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Στις 18 Μαρτίου 2020 η Τουρκία κατέθεσε συντεταγμένες στον ΟΗΕ. Το 2025 προχώρησε στη δημοσιοποίηση και διεθνή παρουσίαση του δικού της Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού. Το 2026 προχώρησε ακόμη και στη θέσπιση δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, σε περιοχές που η Ελλάδα αμφισβητεί ότι εμπίπτουν στην τουρκική δικαιοδοσία.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η ελληνική πλευρά έχει διατυπώσει αντιρρήσεις.
Αλλά ας αναρωτηθούμε: Ποιο είναι το αποτέλεσμα της τουρκικής τακτικής;
Η Τουρκία επαναλαμβάνει τις διεκδικήσεις της, τις αποτυπώνει σε χάρτες, τις καταθέτει σε διεθνείς οργανισμούς και τις εντάσσει σε κρατικές αποφάσεις.
Δεν αποκτά αυτομάτως δικαιώματα με αυτές τις ενέργειες. Δημιουργεί, όμως, ένα διαρκές πεδίο αμφισβήτησης, το οποίο απαιτεί συνεχή ελληνική αντίδραση.
Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα καθυστέρησε να ολοκληρώσει τον δικό της Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.
Μάλιστα, στις 27 Φεβρουαρίου 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδίκασε τη χώρα μας για τη μη έγκαιρη κατάρτιση και κοινοποίηση του σχεδίου, καθώς η σχετική προθεσμία είχε λήξει στις 31 Μαρτίου 2021.
Ο ελληνικός σχεδιασμός δημοσιοποιήθηκε στις 17 Απριλίου 2025.
Η καθυστέρηση αυτή δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από τις τουρκικές προκλήσεις. Αντιθέτως, αναδεικνύει την ανάγκη έγκαιρου σχεδιασμού και συνεπούς άσκησης της ελληνικής πολιτικής.
Η Λιβυκή Βουλή και η νέα διάσταση του προβλήματος
Στις 20 Οκτωβρίου 2026 σημειώθηκε μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, ενέκρινε ομόφωνα το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και ανακάλεσε τις προηγούμενες αποφάσεις της του 2020, με τις οποίες είχε απορρίψει την κύρωση των συμφωνιών με την Τουρκία και είχε ζητήσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Η απόφαση αυτή ενισχύει πολιτικά τη θέση της Τουρκίας και προσφέρει στο Μνημόνιο ευρύτερη εσωτερική λιβυκή υποστήριξη.
Δεν το καθιστά, όμως, αυτομάτως νόμιμο έναντι της Ελλάδας.
Η Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών προβλέπει στο άρθρο 34 ότι μια συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις ή δικαιώματα για τρίτο κράτος χωρίς τη συναίνεσή του, εκτός των ειδικών προϋποθέσεων που προβλέπουν τα επόμενα άρθρα.
Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι αυτών.
Επομένως, η απόφαση της Λιβυκής Βουλής δεν αλλάζει αυτομάτως τα θαλάσσια δικαιώματα της Ελλάδας.
Αλλάζει, όμως, το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα πρέπει να κινηθεί η ελληνική διπλωματία.
Και αυτό δεν είναι καθόλου αμελητέο.
Τι πρέπει επιτέλους να κάνει η Ελλάδα;
Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά νομικά επιχειρήματα και σημαντικά διπλωματικά πλεονεκτήματα. Έχει ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης με την Ιταλία και την Αίγυπτο, έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Ιόνιο και έχει προχωρήσει στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.
Αυτά είναι πραγματικά βήματα και πρέπει να αναγνωρίζονται.
Δεν αρκούν, όμως, για να καλύψουν όλες τις εκκρεμότητες της Ανατολικής Μεσογείου.
Χρειάζεται μια συνολική στρατηγική με συγκεκριμένους στόχους:
Πρώτον: Να συνεχιστεί η διπλωματική και νομική αποδόμηση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου σε κάθε διεθνές επίπεδο, με πλήρη τεκμηρίωση των ελληνικών θέσεων.
Δεύτερον: Να προωθηθεί η ολοκλήρωση των εκκρεμών οριοθετήσεων με την Αίγυπτο και να ενισχυθεί η προσπάθεια για συμφωνία οριοθέτησης με τη Λιβύη, στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Τρίτον: Να προχωρήσει η συζήτηση για την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, με συγκεκριμένο διπλωματικό και τεχνικό σχεδιασμό.
Τέταρτον: Να υπάρξει σαφής πολιτική για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, με βάση το δικαίωμα που κατοχυρώνει το άρθρο 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Ελλάδα έχει ήδη ασκήσει αυτό το δικαίωμα στο Ιόνιο. Η πολιτική απόφαση για τις υπόλοιπες περιοχές δεν πρέπει να συγχέεται με την ύπαρξη του νομικού δικαιώματος.
Πέμπτον: Να διασφαλιστεί ότι τα ενεργειακά και ερευνητικά έργα θα προχωρούν με βάση το διεθνές δίκαιο, χωρίς να δημιουργείται στην πράξη η εντύπωση ότι τρίτες χώρες διαθέτουν δικαίωμα παρεμπόδισης νόμιμων ελληνικών δραστηριοτήτων.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν το Μνημόνιο είναι παράνομο
Αυτό είναι ένα ζήτημα για το οποίο η Ελλάδα έχει διατυπώσει με σαφήνεια τη θέση της και διαθέτει σημαντικά νομικά επιχειρήματα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η ελληνική εξωτερική πολιτική μπορεί να μετατρέψει τη νομική υπεροχή των επιχειρημάτων της σε αποτελεσματική διπλωματική και γεωπολιτική παρουσία.
Γιατί η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τις διεκδικήσεις της επειδή η Αθήνα τις απορρίπτει. Τις επαναφέρει, τις καταγράφει, τις ενσωματώνει στον σχεδιασμό της και επιδιώκει να τις καταστήσει μέρος της καθημερινής πραγματικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από μεγάλες κουβέντες ούτε από επικοινωνιακές επιδείξεις χαρτών.
Έχει ανάγκη από στρατηγική συνέπεια, ενεργητική διπλωματία, ολοκλήρωση των εκκρεμών οριοθετήσεων και αποφασιστική άσκηση των δικαιωμάτων της, πάντοτε στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Γιατί, τελικά, το να δηλώνεις ότι δεν αναγνωρίζεις ένα τετελεσμένο είναι απαραίτητο.
Το να εργάζεσαι, όμως, ώστε αυτό να μην επιβληθεί ποτέ στην πράξη, είναι ακόμη σημαντικότερο.
Και το ερώτημα που πρέπει να απαντήσει η ελληνική κυβέρνηση είναι απλό: Πότε θα περάσουμε από τη διαρκή καταγγελία των τουρκικών διεκδικήσεων στην ολοκληρωμένη και έμπρακτη άσκηση των δικαιωμάτων της χώρας μας στην Ανατολική Μεσόγειο;
Αυτές είναι οι βασικές πρωτογενείς πηγές που στηρίζουν τον κορμό του δημοσιεύματος:
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει H Σοφία Παπανδρέου
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου