Ενεργειακό σοκ και υπερκέρδη: Γιατί η Ελλάδα έχει περισσότερα να χάσει από μια νέα πετρελαϊκή κρίση...
Έξι χώρες ζητούν ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών – Η υψηλή εξάρτηση της Ελλάδας από το πετρέλαιο αυξάνει τον κίνδυνο για πληθωρισμό, τουρισμό, μεταφορές και ανάπτυξη
Η Ευρώπη επιστρέφει στη συζήτηση για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών επιχειρήσεων, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει νέο ενεργειακό σοκ και έχει οδηγήσει σε έντονη μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων.
Αυτή τη φορά η πρωτοβουλία έχει τη στήριξη έξι κρατών-μελών: Γερμανίας, Ιταλίας, Αυστρίας, Πολωνίας, Πορτογαλίας και Ισπανίας. Οι υπουργοί Οικονομικών των πέντε πρώτων χωρών και η Ισπανίδα υπουργός Οικονομίας ζητούν να ανοίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για έναν μηχανισμό φορολόγησης των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών, με το θέμα να προορίζεται για την επόμενη άτυπη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε. στο Δουβλίνο.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική λεπτομέρεια: πρόκειται για πρωτοβουλία που βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της πολιτικής πίεσης και όχι για συμφωνημένο ευρωπαϊκό φόρο. Η σχετική επιστολή είχε παρουσιαστεί ως σχέδιο και δεν σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποφασίσει να επιβάλει νέο φόρο.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς τα κέρδη μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών έχουν αυξηθεί σημαντικά μέσα στο νέο περιβάλλον υψηλών τιμών και μεγάλων περιθωρίων διύλισης.
Σύμφωνα με ανάλυση της Transport & Environment (T&E), οκτώ μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες εμφάνισαν περίπου 7,5 δισ. ευρώ «έκτακτα» ή επιπλέον κέρδη από δραστηριότητες στην Ε.Ε. κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η T&E υπολόγισε τα ευρωπαϊκά κέρδη κατανέμοντας τα συνολικά κέρδη των ομίλων στις χώρες της Ε.Ε. με βάση τα έσοδα που προκύπτουν από τις σχετικές γνωστοποιήσεις. Επομένως, τα €7,5 δισ. αποτελούν εκτίμηση της T&E και όχι ενοποιημένο, ελεγμένο λογιστικό μέγεθος που δημοσιεύουν οι ίδιες οι εταιρείες.
Η T&E αναφέρει επίσης ότι έξι από τις οκτώ εταιρείες — BP, Shell, Eni, Orlen, Repsol και OMV — υπερδιπλασίασαν τα ευρωπαϊκά κέρδη τους το δεύτερο τρίμηνο του 2026 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025.
Το ερώτημα που επιστρέφει στις Βρυξέλλες είναι επομένως σαφές:
Είναι δίκαιο το κόστος μιας ενεργειακής κρίσης να μεταφέρεται κυρίως στους καταναλωτές και στους κρατικούς προϋπολογισμούς, την ώρα που μέρος της ενεργειακής αλυσίδας καταγράφει πολύ υψηλές αποδόσεις λόγω της ίδιας της αναστάτωσης στις αγορές;
Για την Ελλάδα η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Όχι επειδή η χώρα έχει σήμερα την ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη, αλλά επειδή η ελληνική οικονομία παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ειδικά στο πετρέλαιο.
Η Ελλάδα είναι πολύ περισσότερο εκτεθειμένη στο εισαγόμενο πετρέλαιο
Το πιο καθαρό στοιχείο προέρχεται από τη Eurostat.
Το 2024, το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αντιστοιχούσαν στο 84% των ενεργειακών εισαγωγών της Ελλάδας, έναντι 67% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε. Η Ελλάδα είχε, μάλιστα, μία από τις υψηλότερες αναλογίες μεταξύ των κρατών-μελών, πίσω μόνο από την Κύπρο, τη Μάλτα και τη Σουηδία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το 84% της συνολικής ελληνικής κατανάλωσης ενέργειας προέρχεται από εισαγόμενο πετρέλαιο. Σημαίνει ότι το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αποτελούν το 84% της αξίας/ποσότητας της ενεργειακής κατηγορίας των εισαγωγών ενέργειας που καταγράφει η Eurostat.
Η διάκριση είναι σημαντική, αλλά το οικονομικό συμπέρασμα παραμένει ισχυρό: μια παρατεταμένη άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου σημαίνει μεγαλύτερη επιβάρυνση για το ελληνικό εξωτερικό ισοζύγιο και υψηλότερο κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει ισχυρή εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και ότι τα ενεργειακά σοκ έχουν σημαντικές επιπτώσεις στον πληθωρισμό και στην ανάπτυξη. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι ο τουρισμός και οι μεταφορικές υπηρεσίες αντιστοιχούν περίπου στο 20% του ελληνικού ΑΕΠ και είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι σε γεωπολιτικούς κινδύνους.
Αυτό είναι κρίσιμο για την Ελλάδα.
Το πετρέλαιο μεταδίδει το σοκ σε ολόκληρη την οικονομία
Ένα νέο πετρελαϊκό σοκ δεν εμφανίζεται μόνο στην αντλία του πρατηρίου.
Μεταφέρεται στο κόστος των οδικών μεταφορών, στις εμπορευματικές μετακινήσεις, στις αερομεταφορές, στην ακτοπλοΐα, στη γεωργία, στη βιομηχανία και στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Στη συνέχεια μετατρέπεται σε κόστος για τα ξενοδοχεία, την εστίαση και το λιανεμπόριο και τελικά περνά, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, στις τελικές τιμές.
Η ακριβής ένταση της μετάδοσης εξαρτάται από τη διάρκεια και το μέγεθος της ανόδου του πετρελαίου, από τη φορολογία καυσίμων, τα περιθώρια των επιχειρήσεων και τη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους. Δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση του Brent μετατρέπεται αυτόματα σε ισόποση αύξηση του πληθωρισμού.
Σημαίνει όμως ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό κανάλι μετάδοσης του διεθνούς ενεργειακού σοκ στην εγχώρια οικονομία.
Το ρεύμα: η Ελλάδα δεν είναι ακριβότερη από τον μέσο όρο της Ε.Ε.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διόρθωση σε σχέση με την αρχική εκδοχή.
Στο δεύτερο εξάμηνο του 2025, η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά στην Ε.Ε. διαμορφώθηκε στα 28,96 λεπτά ανά kWh, σύμφωνα με τη Eurostat. Η τιμή παρέμεινε σημαντικά υψηλότερη από τα επίπεδα πριν από την ενεργειακή κρίση του 2022.
Για την Ελλάδα η αντίστοιχη τιμή ήταν περίπου 25,5 λεπτά/kWh, όχι 23,8 λεπτά/kWh όπως αναφερόταν στην αρχική εκδοχή. Η Ελλάδα, επομένως, βρισκόταν κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. στο δεύτερο εξάμηνο του 2025.
Το συμπέρασμα, συνεπώς, δεν πρέπει να είναι ότι η Ελλάδα έχει σήμερα ακριβότερο οικιακό ρεύμα από την Ευρώπη.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι διαφορετικό:
η ενεργειακή επιβάρυνση παραμένει σημαντικά υψηλότερη από τα προ κρίσης επίπεδα.
Η ίδια η Eurostat επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας παραμένουν αρκετά πάνω από τα επίπεδα πριν από την ενεργειακή κρίση.
Για την ελληνική οικονομία αυτό σημαίνει ότι ένα νέο ενεργειακό σοκ δεν ξεκινά από ένα απολύτως «κανονικό» επίπεδο κόστους. Νοικοκυριά και επιχειρήσεις έχουν ήδη προσαρμοστεί σε υψηλότερο ενεργειακό κόστος σε σχέση με την προ του 2022 περίοδο.
Παράλληλα, η ελληνική ηλεκτροπαραγωγή έχει αλλάξει σημαντικά: οι ανανεώσιμες πηγές έχουν αυξήσει το βάρος τους στο μείγμα, ενώ η χώρα έχει περάσει σε περιόδους καθαρών εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό αποτελεί σημαντική διαφορά σε σχέση με την εικόνα της Ελλάδας στις προηγούμενες φάσεις της ενεργειακής κρίσης.
Το νέο ενεργειακό σοκ και ο πληθωρισμός
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ενσωματώσει στις εαρινές προβλέψεις του 2026 την επίδραση του νέου ενεργειακού σοκ που προκάλεσε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Για την Ελλάδα προβλέπει ανάπτυξη 1,8% το 2026 και πληθωρισμό 3,7%, έναντι ανάπτυξης 2,1% και πληθωρισμού 2,9% το 2025.
Σε επίπεδο Ε.Ε., η Επιτροπή προβλέπει ανάπτυξη μόλις 1,1% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται στο 3,1%. Η Επιτροπή συνδέει ρητά την επιδείνωση των προοπτικών με τον ενεργειακό κλυδωνισμό που προκάλεσε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο ενός δυσμενούς συνδυασμού:
υψηλότερος πληθωρισμός + χαμηλότερη κατανάλωση + αυξημένο κόστος παραγωγής + χαμηλότερη ανάπτυξη.
Για μια οικονομία με μεγάλη συμμετοχή του τουρισμού και των μεταφορών, η διάρκεια του ενεργειακού σοκ έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γιατί επιστρέφει η συζήτηση για τον φόρο στα υπερκέρδη
Η σημερινή ευρωπαϊκή συζήτηση δεν ξεκινά από το μηδέν.
Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την εκτίναξη των τιμών ενέργειας, η Ε.Ε. υιοθέτησε έκτακτο πλαίσιο που περιλάμβανε υποχρεωτική προσωρινή εισφορά αλληλεγγύης στα κέρδη επιχειρήσεων των κλάδων πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης. Η εισφορά αφορούσε κέρδη που υπερέβαιναν κατά 20% τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών και επιβλήθηκε επιπλέον της κανονικής φορολογίας. Τα έσοδα προορίζονταν για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων και για τον περιορισμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας.
Το μέτρο ήταν προσωρινό και έκτακτο, με εφαρμογή για την περίοδο της τότε ενεργειακής κρίσης.
Η σημερινή πρόταση των έξι χωρών κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση: επιχειρεί να ανοίξει τη συζήτηση για ευρωπαϊκό πλαίσιο αντί να αφήνεται κάθε νέα κρίση αποκλειστικά σε διαφορετικές εθνικές παρεμβάσεις.
Η λογική είναι απλή:
έκτακτη αύξηση κερδών → έκτακτη φορολογική επιβάρυνση → έσοδα για τη στήριξη καταναλωτών και οικονομίας.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση των κερδών μιας πετρελαϊκής εταιρείας είναι αυτομάτως «υπερκέρδος». Οι εταιρείες λειτουργούν σε διεθνείς αγορές, επηρεάζονται από τις τιμές αργού, τα περιθώρια διύλισης, τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, τις ζημιές ή κέρδη από trading και τις μεταβολές στην παραγωγή και τη ζήτηση.
Γι' αυτό και ο σχεδιασμός ενός τέτοιου φόρου είναι το δύσκολο μέρος της πρότασης.
Το επιχείρημα υπέρ της φορολόγησης
Οι υποστηρικτές ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έχουν ένα ισχυρό δημοσιονομικό επιχείρημα.
Εάν οι κυβερνήσεις χρειάζεται να δαπανήσουν δημόσιους πόρους για να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από ένα ενεργειακό σοκ, ενώ την ίδια στιγμή συγκεκριμένες εταιρείες καταγράφουν εξαιρετικά υψηλά κέρδη εξαιτίας της ίδιας αναστάτωσης στις αγορές, τότε ένα μέρος αυτών των κερδών μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση της αντιμετώπισης της κρίσης.
Αυτό ακριβώς ήταν και η λογική της ευρωπαϊκής εισφοράς αλληλεγγύης του 2022.
Το πλεονέκτημα ενός κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου θα ήταν ότι θα περιόριζε τις μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ κρατών-μελών και θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο μεταφοράς φορολογητέων κερδών από τη μία χώρα στην άλλη.
Υπάρχει όμως και το αντίθετο επιχείρημα: ένας υπερβολικός ή κακώς σχεδιασμένος φόρος μπορεί να μειώσει τα κίνητρα για επενδύσεις, να ενισχύσει την αβεβαιότητα και να μετακυλιστεί εν μέρει στους καταναλωτές.
Γι' αυτό το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει φόρος, αλλά πώς θα οριστούν τα έκτακτα κέρδη, ποια εταιρεία θα φορολογείται, σε ποιο επίπεδο θα υπολογίζεται η επιβάρυνση και πού θα κατευθύνονται τα έσοδα.
Γιατί η Αθήνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον
Για την Ελλάδα το ζήτημα έχει δύο διαστάσεις: δημοσιονομική και μακροοικονομική.
Εάν οι τιμές πετρελαίου παραμείνουν υψηλές, η χώρα θα αντιμετωπίσει μεγαλύτερο κόστος εισαγωγών. Παράλληλα, εάν η κυβέρνηση επιλέξει να απορροφήσει μέρος της αύξησης μέσω επιδοτήσεων ή φορολογικών παρεμβάσεων, θα υπάρξει πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση.
Με άλλα λόγια, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με δύο λογαριασμούς ταυτόχρονα:
τον ενεργειακό λογαριασμό προς το εξωτερικό και τον δημοσιονομικό λογαριασμό στο εσωτερικό.
Ο πρώτος αυξάνεται όταν ακριβαίνουν τα εισαγόμενα καύσιμα.
Ο δεύτερος αυξάνεται εάν το κράτος αποφασίσει να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από την άνοδο των τιμών.
Ένας ευρωπαϊκός μηχανισμός φορολόγησης έκτακτων κερδών θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να δημιουργήσει πόρους για την αντιμετώπιση αυτής της πίεσης. Δεν υπάρχει, όμως, καμία εγγύηση ότι τα έσοδα ενός τέτοιου φόρου θα επιστρέψουν αυτόματα στην Ελλάδα ή ότι θα είναι αρκετά για να αντισταθμίσουν το κόστος ενός νέου πετρελαϊκού σοκ.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά ζητήματα που θα κρίνουν την πολιτική αξία της πρότασης.
Η πραγματική ελληνική ευπάθεια δεν είναι μόνο το ρεύμα
Η εικόνα που προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία είναι πιο σύνθετη από το απλό δίλημμα «ακριβό ή φθηνό ρεύμα».
Η Ελλάδα δεν είχε στο τέλος του 2025 υψηλότερη μέση οικιακή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας από τον μέσο όρο της Ε.Ε.: περίπου 25,5 λεπτά/kWh έναντι 28,96 λεπτών/kWh.
Ταυτόχρονα, όμως, το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αντιστοιχούσαν στο 84% των ενεργειακών εισαγωγών της χώρας, έναντι 67% στην Ε.Ε.
Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η υψηλή εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα καθιστά την ελληνική οικονομία περισσότερο ευάλωτη στις ενεργειακές διακυμάνσεις, ενώ τουρισμός και μεταφορές αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα πέμπτο του ΑΕΠ.
Επομένως, η μεγάλη ελληνική ευπάθεια βρίσκεται κυρίως στην έκθεση του παραγωγικού μοντέλου στις μεταφορές και στα πετρελαϊκά καύσιμα, όχι στο γεγονός ότι η χώρα έχει σήμερα την ακριβότερη κιλοβατώρα στην Ευρώπη.
Το μεγάλο δίλημμα
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή.
Μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει κάθε ενεργειακή κρίση κυρίως με εθνικές επιδοτήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και μέτρα στήριξης.
Ή μπορεί να δημιουργήσει έναν πιο σταθερό ευρωπαϊκό μηχανισμό, στον οποίο μέρος των έκτακτων κερδών που δημιουργούνται σε περιόδους μεγάλης ενεργειακής αναστάτωσης θα επιστρέφει στην κοινωνία.
Η πρωτοβουλία των έξι χωρών κινείται προς τη δεύτερη κατεύθυνση, αλλά βρίσκεται ακόμη στην αρχή μιας πολιτικής διαπραγμάτευσης και δεν αποτελεί ευρωπαϊκή απόφαση.
Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ιδιαίτερο βάρος.
Η χώρα παραμένει πολύ εκτεθειμένη στις εισαγωγές πετρελαίου, διαθέτει οικονομία με μεγάλη συμμετοχή του τουρισμού και των μεταφορών και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ενεργειακό κόστος υψηλότερο από την προ κρίσης περίοδο.
Εάν το σημερινό ενεργειακό σοκ αποδειχθεί παρατεταμένο, η Ελλάδα δεν θα το πληρώσει μόνο στην αντλία.
Θα το πληρώσει μέσω του πληθωρισμού, του κόστους μεταφοράς, της κατανάλωσης, των περιθωρίων των επιχειρήσεων, της ανταγωνιστικότητας και —ενδεχομένως— της ανάπτυξης.
Γι' αυτό η συζήτηση για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών δεν αφορά μόνο το πόσα χρήματα μπορεί να εισπράξει το κράτος από τις ενεργειακές εταιρείες.
Αφορά το ποιος θα σηκώσει το βάρος της επόμενης ενεργειακής κρίσης.
Και για την Ελλάδα, το ερώτημα αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, επειδή η χώρα βρίσκεται στην ευάλωτη πλευρά της ευρωπαϊκής ενεργειακής εξίσωσης: όχι τόσο λόγω της σημερινής τιμής της κιλοβατώρας, όσο λόγω της μεγάλης εξάρτησής της από το εισαγόμενο πετρέλαιο και της μεγάλης έκθεσης της οικονομίας στις μεταφορές, στον τουρισμό και στις υπηρεσίες.
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει H Σοφία Παπανδρέου
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου