Η Ευρώπη αλλάζει: Από οικονομική υπερδύναμη σε γεωπολιτικό παίκτη...

Η επιστροφή του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η Ρωσία, η Ουκρανία, η ενεργειακή ασφάλεια, η άμυνα και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός υποχρεώνουν την ΕΕ να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της

Για δεκαετίες η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδόμησε την ισχύ της με διαφορετικό τρόπο από τις παραδοσιακές μεγάλες δυνάμεις.

Δεν βασίστηκε πρωτίστως στη στρατιωτική ισχύ. Βασίστηκε στην οικονομία, στο εμπόριο, στην ενιαία αγορά, στη χρηματοδότηση, στη διπλωματία και στη δύναμη των κανόνων.

Η Ευρώπη μπορούσε να επηρεάζει τον κόσμο χωρίς να χρειάζεται να απειλεί τον κόσμο.

Όμως αυτή η εποχή έχει αλλάξει.

Ο πόλεμος μεγάλης κλίμακας επέστρεψε στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η ενεργειακή ασφάλεια έγινε ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Οι κρίσιμες υποδομές, τα καλώδια, οι λιμένες, οι εφοδιαστικές αλυσίδες και οι τεχνολογίες αιχμής μετατράπηκαν σε πεδία στρατηγικού ανταγωνισμού.

Και ξαφνικά η Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε ένα ερώτημα που για πολλά χρόνια μπορούσε να αποφεύγει:

Μπορεί η οικονομική της ισχύς να μετατραπεί σε πραγματική γεωπολιτική ισχύ;

Η Ευρώπη έχει δύναμη. Το πρόβλημα είναι ποιος αποφασίζει πώς θα χρησιμοποιηθεί

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ένα τεράστιο σύνολο εργαλείων.

Έχει μία από τις μεγαλύτερες αγορές στον κόσμο, ισχυρό νόμισμα, χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς, εμπορική ισχύ, κανονιστική επιρροή, διπλωματικό δίκτυο και τη δυνατότητα να επιβάλλει κυρώσεις που επηρεάζουν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις.

Αυτό αποτελεί πραγματική ισχύ.

Αλλά υπάρχει ένα θεμελιώδες πρόβλημα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι κράτος.

Δεν διαθέτει μία ενιαία κυβέρνηση εξωτερικής πολιτικής, έναν ενιαίο εθνικό στρατό ή μία κοινή στρατηγική κουλτούρα.

Τα κράτη-μέλη αντιλαμβάνονται διαφορετικά τις απειλές.

Για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης η Ρωσία αποτελεί την κυρίαρχη απειλή.

Για τις χώρες του Νότου, η Μεσόγειος, η Βόρεια Αφρική, η μετανάστευση και η ενεργειακή ασφάλεια έχουν μεγαλύτερο βάρος.

Άλλες χώρες δίνουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στο εμπόριο, στη βιομηχανία ή στη δημοσιονομική σταθερότητα.

Επομένως, η Ευρώπη έχει πολλά μέσα ισχύος αλλά όχι πάντοτε μία κοινή πολιτική βούληση.

Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο γεωπολιτικό της πρόβλημα.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε την ευρωπαϊκή αντίληψη για την ασφάλεια

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτέλεσε σημείο καμπής.

Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορούσε πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα οικονομικής συνεργασίας.

Η άμυνα επέστρεψε στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Η Ευρώπη άρχισε να μιλά περισσότερο για στρατηγική αυτονομία, αμυντική βιομηχανία, στρατιωτική κινητικότητα, ανθεκτικότητα, κυβερνοασφάλεια και προστασία κρίσιμων υποδομών.

Η Στρατηγική Πυξίδα αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Ακολούθησαν σχέδια για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, την αύξηση των αμυντικών δαπανών και την ανάπτυξη κοινών δυνατοτήτων.

Όμως υπάρχει μία κρίσιμη λεπτομέρεια:

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΕΕ αντικαθιστά το ΝΑΤΟ.

Το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυλώνα της συλλογικής άμυνας της Ευρώπης.

Η ευρωπαϊκή προσπάθεια αφορά περισσότερο την ενίσχυση των ίδιων των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων, ώστε η Ευρώπη να μην εξαρτάται σε τόσο μεγάλο βαθμό από εξωτερικές δυνατότητες για την ασφάλειά της.

Οι κυρώσεις έγιναν όπλο γεωπολιτικής

Ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της νέας ευρωπαϊκής πραγματικότητας είναι οι κυρώσεις.

Η ΕΕ δεν μπορεί να λειτουργεί ως στρατιωτική υπερδύναμη.

Μπορεί όμως να επηρεάζει δραστικά το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί ένας αντίπαλος.

Χρηματοδότηση, τεχνολογία, ενέργεια, εμπόριο, μεταφορές, βιομηχανικός εξοπλισμός και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία πίεσης.

Αυτό αποτελεί μια διαφορετική μορφή ισχύος.

Δεν είναι η ισχύς ενός αεροπλανοφόρου.

Είναι η ισχύς μιας αγοράς που μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση σε κεφάλαια, τεχνολογία και εμπορικά δίκτυα.

Και όσο περισσότερο η διεθνής οικονομία μετατρέπεται σε πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η σημασία αυτής της μορφής ισχύος.

Η νέα μάχη δεν αφορά μόνο τα σύνορα

Το μεγάλο γεωπολιτικό λάθος θα ήταν να θεωρήσουμε ότι οι μελλοντικές συγκρούσεις θα περιοριστούν στα παραδοσιακά στρατιωτικά μέτωπα.

Η νέα γεωπολιτική αφορά επίσης:

ενέργεια, λιμάνια, δίκτυα ηλεκτρισμού, υποθαλάσσια καλώδια, δορυφόρους, δεδομένα, τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγούς, κρίσιμες πρώτες ύλες και εφοδιαστικές αλυσίδες.

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Global Gateway.

Η Ευρώπη επιχειρεί να χρησιμοποιήσει επενδύσεις σε υποδομές, ενέργεια, μεταφορές και ψηφιακά δίκτυα για να ενισχύσει την παρουσία της σε τρίτες χώρες.

Η λογική είναι απλή:

Όποιος δημιουργεί τις υποδομές του αύριο, δημιουργεί και μέρος των στρατηγικών σχέσεων του αύριο.

Και αυτό φέρνει την ΕΕ σε έναν ευρύτερο ανταγωνισμό με άλλες μεγάλες δυνάμεις για επιρροή στον Παγκόσμιο Νότο.

Το μεγάλο ευρωπαϊκό δίλημμα

Εδώ βρίσκεται η ουσία.

Η Ευρώπη δεν χρειάζεται απαραίτητα να μετατραπεί σε ένα ενιαίο κράτος για να αποκτήσει γεωπολιτική ισχύ.

Χρειάζεται όμως να μπορεί να αποφασίζει γρηγορότερα, να αναλαμβάνει κόστος και να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της όταν αυτά αμφισβητούνται.

Γιατί η γεωπολιτική δεν είναι μόνο οικονομική ισχύς.

Είναι και η ικανότητα να λες:

«Αυτό είναι στρατηγικό μου συμφέρον και είμαι διατεθειμένος να πληρώσω το κόστος για να το προστατεύσω».

Εκεί ακριβώς δοκιμάζεται η Ευρώπη.

Η Ανατολική Μεσόγειος θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ

Και εδώ η ευρωπαϊκή γεωπολιτική στροφή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα.

Η Ανατολική Μεσόγειος συνδέει την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τις ενεργειακές οδούς της περιοχής.

Ενέργεια, θαλάσσιες μεταφορές, υποδομές, καλώδια, λιμένες και νέοι ενεργειακοί διάδρομοι αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Για την Ελλάδα, επομένως, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η Ευρώπη θα αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες.

Το βαθύτερο ερώτημα είναι:

θα μπορέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση να μετατρέψει την οικονομική και θεσμική της ισχύ σε πραγματική αποτρεπτική και γεωπολιτική ικανότητα στην ίδια της την περιφέρεια;

Αυτό θα είναι ένα από τα σημαντικότερα τεστ της νέας ευρωπαϊκής εποχής.

Από την Ευρώπη των κανόνων στην Ευρώπη της ισχύος

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εγκαταλείπει τον ρόλο της ως οικονομικής και κανονιστικής δύναμης.

Τον συμπληρώνει.

Η Ευρώπη των επόμενων ετών θα πρέπει να είναι ταυτόχρονα:

οικονομική δύναμη, τεχνολογική δύναμη, ενεργειακή δύναμη, βιομηχανική δύναμη και περισσότερο αξιόπιστη αμυντική δύναμη.

Το μεγάλο στοίχημα είναι αν όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα ενιαίο στρατηγικό σύστημα.

Γιατί μια Ευρώπη που διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ αλλά δεν μπορεί να συμφωνήσει πώς θα την αξιοποιήσει θα παραμένει ένας σημαντικός παίκτης.

Μια Ευρώπη όμως που μπορεί να συνδέσει οικονομία, άμυνα, ενέργεια, τεχνολογία, διπλωματία και υποδομές μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς πόλους του 21ου αιώνα.

Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της ευρωπαϊκής γεωπολιτικής στροφής:

η Ευρώπη δεν προσπαθεί απλώς να αποκτήσει περισσότερη δύναμη. Προσπαθεί να μάθει πώς να τη χρησιμοποιεί.

Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook

Από το newsroom

Γράφει H Σκεύω Πινότση

-Posted by Anexartitos.Ta.Neα

Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here

Δημοσίευση σχολίου

.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.

. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.

. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.

. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.

. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.

. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.

. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.

. Περισσότερα στους όρους χρήσης.

. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.