Από τη Μικρά Ασία στη Μοσούλη: Το Πετρέλαιο, οι Μεγάλες Δυνάμεις και η Κυνική Γεωπολιτική...
Η Μεγάλη Εικόνα πίσω από την Εθνική Καταστροφή
Η Μικρασιατική Εκστρατεία και η κατάρρευση του Μικρασιατικού Ελληνισμού το 1922 συχνά διδάσκονται στην Ελλάδα ως μια σειρά από στρατιωτικά λάθη ή εσωτερικούς διχασμούς. Ωστόσο, μια πιο ψύχραιμη και ευρεία γεωπολιτική ματιά αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα δεν βρέθηκε απλώς σε ένα πεδίο μάχης, αλλά εγκλωβίστηκε στις συμπληγάδες ενός παγκόσμιου ανασχεδιασμού.
Η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν ήταν μια απομονωμένη ελληνική επιλογή· ήταν ένα πιόνι σε μια σκακιέρα όπου το "μαύρο χρυσάφι" και οι ζώνες επιρροής είχαν ήδη προαποφασιστεί.
1. Η Συμφωνία Sykes–Picot και ο Ενεργειακός Σχεδιασμός
Πριν ακόμα τελειώσει ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, το 1916, η Αγγλία και η Γαλλία είχαν ήδη χαράξει τα σύνορα της νέας Μέσης Ανατολής με τη μυστική συμφωνία Sykes–Picot. Το κίνητρο δεν ήταν η απελευθέρωση λαών, αλλά ο έλεγχος των πετρελαίων της Μεσοποταμίας.
Όταν η Ελλάδα αποβιβαζόταν στη Σμύρνη το 1919, τα πραγματικά συμφέροντα των Συμμάχων είχαν ήδη μετατοπιστεί μακριά από τα παράλια της Ιωνίας. Η Μικρά Ασία λειτουργούσε γι' αυτούς ως ένα "δευτερεύον μέτωπο" ή ως ένας μοχλός πίεσης προς την καταρρέουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, ώστε να εξασφαλίσουν τη δική τους κυριαρχία στις πλούσιες σε πετρέλαιο περιοχές του Νότου.
2. Η Κριμαϊκή Εκστρατεία και το Διπλωματικό Κόστος
Η συμμετοχή της Ελλάδας στην εκστρατεία της Κριμαίας το 1919, στο πλευρό των Συμμάχων κατά των Μπολσεβίκων, ήταν μια κίνηση τακτικής του Ελευθερίου Βενιζέλου για να εξαγοράσει τη στήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων στις ελληνικές διεκδικήσεις. Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν μοιραίο:
Στρατιωτική Αποτυχία: Η εκστρατεία κόστισε πολύτιμους πόρους και ανθρώπινες ζωές.
Γεωπολιτικό Αντίκτυπο: Η κίνηση αυτή ώθησε τη Σοβιετική Ένωση στην αγκαλιά του Μουσταφά Κεμάλ. Η στήριξη του Λένιν προς τον Κεμάλ με όπλα, χρυσό και διπλωματική κάλυψη άλλαξε τις ισορροπίες στο μέτωπο της Ανατολίας, καθιστώντας την ελληνική επικράτηση σχεδόν αδύνατη.
3. Ο Χάρτης του Αγίου Ιωάννη της Μοριένης: Η Ιταλική Σφήνα
Μια συχνά παραβλεπόμενη πτυχή είναι η συμφωνία στον Άγιο Ιωάννη της Μοριένης (1917). Εκεί, οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν αποφασίσει τον διαμελισμό της Μικράς Ασίας, παραχωρώντας τη Σμύρνη στην Ιταλία και όχι στην Ελλάδα. Ο χάρτης αυτός αποδεικνύει ότι οι "σύμμαχοι" ουδέποτε θεωρούσαν την Ελλάδα ως ισότιμο εταίρο, αλλά ως ένα αναλώσιμο εργαλείο.
Στην ίδια συμφωνία, η περιοχή της Μοσούλης με τα πετρέλαιά της δινόταν αρχικά στη Γαλλία, πριν οι Άγγλοι καταφέρουν να την εντάξουν στη δική τους σφαίρα επιρροής.
4. Το Ολέθριο 1920: Η Ρηματική Διακοίνωση και η Αλλαγή Στάσης
Η συμμαχία της Αντάντ με την Ελλάδα ουσιαστικά "πέθανε" τον Δεκέμβριο του 1920. Η επαναφορά του Βασιλέως Κωνσταντίνου έδωσε στους Συμμάχους το τέλειο πρόσχημα για να αποδεσμευτούν από τις υποχρεώσεις τους. Η ρηματική διακοίνωση προς τον πρωθυπουργό Δ. Ράλλη ήταν ξεκάθαρη: "Αν επιστρέψει ο Κωνσταντίνος, η συμμαχία παύει".
Παρά τις προειδοποιήσεις έμπειρων στρατιωτικών όπως ο Ιωάννης Μεταξάς, ο οποίος ικέτευε την ηγεσία να μην προχωρήσει προς την Άγκυρα λόγω της έλλειψης εφοδιασμού και της εχθρότητας του περιβάλλοντος, η πολιτική ηγεσία προτίμησε την προέλαση.
Οι Άγγλοι, ενώ έβλεπαν την επερχόμενη καταστροφή, δεν έκαναν τίποτα για να τη σταματήσουν, έχοντας ήδη αρχίσει μυστικές συνομιλίες με τον Κεμάλ.
5. Ο Ρεαλισμός του Κεμάλ και η Συνθήκη της Λωζάνης
Ο Μουσταφά Κεμάλ απέδειξε ότι ήταν ένας κυνικός ρεαλιστής. Κατάλαβε ότι για να επιβιώσει το νέο τουρκικό κράτος, έπρεπε να παραιτηθεί από τα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής. Γνώριζε ότι αν συγκρουόταν με τους Άγγλους για τη Μοσούλη εκείνη τη στιγμή, θα έχανε τα πάντα.
Με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923), ο Κεμάλ εξασφάλισε την κυριαρχία στην Ανατολία, "πουλώντας" ουσιαστικά τα ενεργειακά δικαιώματα της Μοσούλης στους Βρετανούς και τους Γάλλους.
6. Το Ζήτημα της Μοσούλης: Η Ανατομία μιας Απάτης
Η τύχη της Μοσούλης είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η γεωπολιτική υπερβαίνει την εθνική αυτοδιάθεση. Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία διεκδικούσε την περιοχή βάσει του "Εθνικού Συμφώνου", η Βρετανία κατάφερε:
Να μετατρέψει το ζήτημα από "απελευθερωτικό" σε "συνοριακό".
Να χρησιμοποιήσει έωλα εθνολογικά επιχειρήματα (διαχωρισμός Κούρδων-Τούρκων βάσει γλωσσικών ριζών) για να κρατήσει τον έλεγχο.
Να οδηγήσει την Τουρκία στη Συνθήκη των Συνόρων του 1926, όπου η Άγκυρα δέχτηκε ένα πενιχρό 10% από τα κέρδη του πετρελαίου για μόλις 25 χρόνια.
Η «Γλώσσα των Αριθμών»: Η Εθνολογική Σύνθεση της Μοσούλης ως Διπλωματικό Όπλο
Η διαχείριση της Μοσούλης δεν κρίθηκε μόνο στα πεδία των μαχών ή στις κλειστές αίθουσες των ανακτόρων, αλλά και πάνω σε στατιστικούς πίνακες που χρησιμοποιήθηκαν κατά το δοκούν από τις Μεγάλες Δυνάμεις.
Ο πίνακας κατανομής των εθνοτικών ομάδων στο βιλαέτι της Μοσούλης (1922–1924) αποτελεί το «κλειδί» για να κατανοήσουμε πώς η Βρετανία πέτυχε τον στρατηγικό της στόχο.
1. Η Αποδυνάμωση των Τουρκικών Επιχειρημάτων Ενώ η Τουρκία του Κεμάλ υποστήριζε ότι η Μοσούλη έπρεπε να της ανήκει λόγω εθνοτικής συνάφειας, τα νούμερα ήταν αμείλικτα: οι Τούρκοι αποτελούσαν μόλις το 4,8% του πληθυσμού (38.652 άτομα). Αυτή η στατιστική περιθωριοποίησε τις τουρκικές διεκδικήσεις σε διεθνές επίπεδο, καθιστώντας τες νομικά και ηθικά αδύναμες ενώπιον της Κοινωνίας των Εθνών.
2. Η Εργαλειοποίηση των Κούρδων Το εντυπωσιακό ποσοστό του 64,9% των Κούρδων υπήρξε το επίκεντρο της διπλωματικής σύγκρουσης. Η Βρετανία, προκειμένου να αποκόψει την περιοχή από την επιρροή της Άγκυρας, επέμεινε στον φυλετικό διαχωρισμό τους από τους Τούρκους, χαρακτηρίζοντάς τους ως ινδοευρωπαϊκή ομάδα. Με αυτόν τον τρόπο, η πλειοψηφία του πληθυσμού χρησιμοποιήθηκε ως «ανάχωμα» για να διασφαλιστεί ότι τα πετρέλαια θα παρέμεναν εντός των ορίων του υπό βρετανική εντολή Ιράκ.
3. Το Μωσαϊκό της «Πετρελαιοφόρου» Ζώνης Η παρουσία Αράβων (20,8%), Χριστιανών (7,7%) και άλλων μειονοτήτων, όπως οι Εβραίοι και οι Γεζίντι, επέτρεψε στους Βρετανούς να εμφανιστούν ως οι «εγγυητές της σταθερότητας» σε μια πολυπολιτισμική περιοχή. Η ανάγκη προστασίας αυτών των ομάδων αποτέλεσε το ιδανικό πρόσχημα για τη διατήρηση της βρετανικής παρουσίας, η οποία στην πραγματικότητα θωράκιζε τους ενεργειακούς πόρους της περιοχής.
Συμπερασματικά, ο πίνακας αυτός αποδεικνύει ότι στην κυνική γεωπολιτική της εποχής, οι πληθυσμοί δεν αντιμετωπίζονταν ως άνθρωποι με δικαίωμα αυτοδιάθεσης, αλλά ως αριθμητικά δεδομένα που έπρεπε να ταιριάξουν στον χάρτη των πετρελαϊκών συμφερόντων.
Το Μάθημα που δεν Μάθαμε
Η Μικρασιατική Καταστροφή δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα του εσωτερικού διχασμού ή της στρατιωτικής υπερεπέκτασης. Ήταν η κατάληξη μιας κυνικής ιεράρχησης προτεραιοτήτων από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Όταν ο Ελληνισμός και οι Αρμένιοι έπαψαν να εξυπηρετούν τον δρόμο προς τις πηγές ενέργειας, εγκαταλείφθηκαν στη μοίρα τους.
Σήμερα, όταν ακούμε για πολέμους στη Μέση Ανατολή ή επεμβάσεις με πρόσχημα τον "εκδημοκρατισμό" ή τη "σωτηρία των λαών", η ιστορία της Μικράς Ασίας και της Μοσούλης μας κλείνει το μάτι. Ο πόλεμος για το πετρέλαιο δεν είναι μια σύγχρονη θεωρία συνωμοσίας· είναι η κινητήρια δύναμη της ιστορίας εδώ και έναν αιώνα.
Όπως αποδείχθηκε το 1922, στον χάρτη των συμφερόντων, οι άνθρωποι και οι πληθυσμοί είναι συχνά απλές στατιστικές. Το ερώτημα παραμένει: θα συνεχίσουμε να φορτώνουμε τα λάθη μας σε άλλους ή θα κατανοήσουμε επιτέλους ότι στη διεθνή σκακιέρα δεν υπάρχουν "φίλοι", παρά μόνο κοινά συμφέροντα που, όταν λήγουν, αφήνουν πίσω τους στάχτες;
Μείνετε μπροστά στις εξελίξεις — κάντε Like στο Facebook
Από το newsroom
Γράφει O Κωνσταντίνος Παλαιολόγος
-Posted by Anexartitos.Ta.Neα
Αν θέλετε να μαθαίνετε παράλληλα όσα σημαντικά διαδραματίζονται στα ελληνικά και ξένα media κάντε like στην σελίδα στο Facebook πατώντας εδώ.click here
Δημοσίευση σχολίου
.Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο.
. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές.
. Συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και greeklish αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές και μόνον αυτούς.
. Η ταυτότητα των σχολιαστών είναι γνωστή μόνο στην Google.
. Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
. Περισσότερα στους όρους χρήσης.. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου